Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Ա. Արամոնեցի

587. Վահանի Թափառումները

Անգամ մը եւս կը ծանրանայ Վահանի վիճակը։ Վերահաս ձմեռը կ՚անցնէ Արագածոտնի վանքը, եւ երբ 734-ին գարունը կը բացուի, կը մտադրէ անապատ մը երթալ անծանօթ կերպով։ Հանդիպմամբ հասանէր այր մի գրաստով, եւ անոր կը դիմէր ըսելով. Տար զիս յանապատ ուրեք։ Մարդը գրաստի վարձքը կը պահանջէ, եւ Վահան ուրիշ բան մը չունենալով, կը հանէ կու տայ մատանի մի ոսկի զվաւերականն իւր (ՍՈՓ. ԺԳ. 28), որ պէտք է ըլլայ իր պաշտօնական կնիքը։ Այս կերպով կը հասնէր ի մենաւորանոցս ուրեմն ի Շիրակ գաւառ (ՍՈՓ. ԺԳ. 73), երբ մօտ լինէին աւուրք մեծի զատկին, որ 734ին կ՚իյնար Մարտ 28ին։ Վանքին անունը տրուած չէ, բայց Շիրակի մէջ իբր անապատ ճանչցուած էր Խնծկոնից վանքը։ Վահան այնտեղ դադարէր ամիսս վեց, կատարեալ ճգնաւորական կեանքով, սակայն ով ըլլալը ի սպառ ծածուկ չէր մնար, եւ լուր կը տրուէր իշխանակնոջ ուրումն մօտաւորի, որ երկիւղ արկանէր կրօնաւորացն, եւ ազդարարութիւն կը զրկէր անոնց, որ երթիցէ գնասցէ ի ձէնջ, զի մի անձինն եւ փեզ լիցի պատճառ կորստեան (ՍՈՓ. ԺԳ. 29)։ Վահան կը համակերպի եւ կ՚երթայ յանապատ յանյայտաւոր եւ սակաւամարդ Ստեղիս (ՍՈՓ. ԺԳ. 30), ուր ճգնէր ամ մի միով հանդերձիւ եւ բոկոտն (ՍՈՓ. ԺԳ. 74)։ Վանքը Թեղենեաց ուխտն էր, Նիգ գաւառի մէջ (ՅԱՅ. 475), իսկ տարին 734 աշունէն մինչեւ 735 աշուն։ Այդ միջոցին Վահան կրկին եւ կրկին կը մտածէր իր վիճակին վրայ, որ անհաստատ եւ անորոշ բան մըն էր, եւ կտրուակ ելք մը տալու միտքը կը յղանար։ Ինքն քրիստոնեայ էր ծնած, իսլամութիւնը կամքով ընդունած չէր, ամէն բան անգիտութեան մը հետեւանք էր, ուստի իրաւունք ունէր առանց դժուարութեան իր քրիստոնէութիւնը շարունակել։ Կը վստահի թէ այս պատճառաբանութեամբ եւ ամիրապետին դուռը ունեցած իր բարեկամներով կրնայ իր դատը պաշտպանել, ուստի կ՚որոշէ գնալ ի դուռը արքունի, որպէսզի համարձակութիւն առցէ ունել զքրիստոնէութեան կարգն եւ զհաւատսն, զոր ծանեաւ եւ դարձավ։ Իսկ եթէ երբեք չյաջողի, չէր վարաներ հաւատքին համար կեանքն ալ զոհել (ՍՈՓ. ԺԳ. 75)։ Թեղենեաց վանքին ճգնաւորներուն աղօթքը խնդրելով կը մեկնի, եւ 735 աշունին կուգայ նորէն Արագածոտնի Յովհաննավանքը (ՅԱՅ. 475), որ իր ծանօթ տեղն էր, եւ ուստից կրնար իր ուղեւորութեան պէտքերը ստանալ։ Այնտեղ կ՚անցընէ 735էն 736 ձմեռը, որպէսզի ճամբորդելու եղանակը հասնի։ Այլեւս մէջտեղ ելած էր Վահանի միտքը, եւ էին ոմանք որ արգելուին զնա թողանալ ի խորհրդոցն։ Բայց Վահան ամուր էրիր միտքին վրայ, որով Յովհաննէս վարդապետ, առաջնորդ ուխտին, պարտաւարուեցաւ պէտք եղածը հոգալ, գրաստ եւ վերարկու, հարկաւ դրամ եւ պաշար ալ, եւ ոմն ի մանկագունից եղբարց՝ ի սպասաւորութիւն։ Յովհաննավանքէ մեկնումը, պիտի դնենք 736 ամառուան, որով կը լրացնէր Վահան ամս չորս՝ որ հանապազ նեղութեամբ շրջեալ եղեւ (ՍՈՓ. ԺԳ. 32), եւ դէպի ուղիղ կ՚երթար Մաքենոցաց վանքը, որուն առաջնորդն էր Սողոմոն վարդապետ, զոր Մանազկերտի ժողովին առթիւ յիշեցինք (§ 573)։ Մինչեւ հիմա որոշ շրջանակի մը մէջ կը մնար Վահան, վասնզի Արագածոտն, Նիգ եւ Շիրակ գաւառներ իրարու մերձաւոր են, մինչ Մաքենաւոց վանքը, Սիւնեաց Գեղարքունի գաւառին մէջ է, այս շրջանակէն եւ Դամասկոսի ուզեգիծէն ալ դուրս, որով իրեններուն հետ վերջին տեսութեան եւ անոնց ալ իր մտադրութիւնը հաղորդելու համար գացած կ՚ըլլայ այն կողմերը։ Մաքենոցաց վանքին մէջ Վահան հաղորդէր մարմնոյ եւ արեան Տեառն ի տօնի սուրբ Խաչին (ՍՈՓ. ԺԳ. 76), որ է ըսել 736 Սեպտեմբեր 16-ին, եւ Սողոմոն առաջնորդէն պատշաչ խրատներ եւ գիր քաջալերութեան, եւ հանդերձ մի ի պատճառս թոշակի ընդունելով, ճամբայ կ՚ելլէր, եւ կը հասնէր Բազնունեաց գաւառը, Արծկէի մօտ, Երաշխաւոր վանքը, յոտն Մասեաց (ՍՈՓ. ԺԳ. 34), ոչ Արարատի, այլ Սիփանի ստորոտը, որուն առաջնորդն էր Արտաւազդ վարդապետ, միեւնոյնը, որ ետքը նահատակութեան պատմութիւնն է գրած (ՍՈՓ. ԺԳ. 55)։ Երաշխաւորի առաջնորդը իր միաբաններուն հետ մեծ ընդունելութիւն ըլաւ Վահանի, լուաւ ի նմանէ զամենայն ինչ եւ զփորձանս, որինչ միանգամ կրեաց հալածանս ամս չորս, եւ ի հինգերորդ ամի երթալն իւր, պահեց զայն աւուրս երիս, պատրաստեաց նմա զճանապարհին զպէտսն, եւ ընկեր տուաւ ինքն ալ զմի ոմն յեղբարցն սպասաւորել նմա որչափ կամեսցի (ՍՈՓ. ԺԳ. 35, 77)։

« 586. Վահանի Դիմումները   |   588. Վահան Ռուծափի Մէջ »
© Gratun.org