Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Ա. Արամոնեցի

589. Վահանի Նահատակուիլը

Վահան զգացած էր այլեւս թէ քրիստոնէութեան համարձակութիւն ստանալու յոյս մնացած չէ, եւ թէ գործը վերջին կէտին հասած է, իսլամութենէ ետ դարձող մը նկատուելուն համար, ուստի աղօթքով ինքզինք մարտիրոսութեան կը պատրաստէր։ Հազիւ թէ Մրուանէ դարձող երագընթաց պատուիրակները անոր պատասխանը կը բերէին թէ վահան ոչ պակասամիտ եւ ոչ ջլախտաւոր մէկն է, Հեշամ վերջին վճիռը տալու կը ձեռնարկէ, եւ Մարտ 18-ին աւագ Երկուշաբթի օր, նորէն ատեան կը հանէ Վահանը, եւ հարցափորձէ, խոստումէ եւ սպառնալիքէ ետքը մահուան վճիռը կ՚արձակէ, մանաւանդ որ Վահանի համարձակ պատասխաններուն վրայ, ունկնդիրներն ալ կ՚աղաղակէին զի անյապաղ զրաւեսցի նա ի կենցաղոյս։ Բայց Հեշամ տակաւին կը յուսար վախցնելով միտք փոխել տալ, եւ դահճապետը կը հրահանգէր, որ սուր շողացնելով, եւ թեթեւ գծելով ատեն անցընէ, թերեւս հաւանի իրենց հաւատքին։ Դահճապետը առաւ Վահանը, քաղաքէն դուրս հանեց, սպառնացաւ, զսուսերն փայլեցոյց, հարկանելով սակաւ մի զարիւնացայտսն ալ կատարեց, եւ տեսնելով Վահանի անյողդողդ հաստատամտութիւնը, վճիռը գործադրեց, եւ վերացուցեալ զսուրն եհատ զգլուխն (ՍՈՓ. ԺԳ. 49)։ Տարբեր ընթերցուածներ եւ զանազան բացատրութիւններ բաղդատելով ստուգուած է, թէ Վահանի վկայութեան օրն է 737 Մարտ 18 աւագ Երկուշաբթի օրը, ցերեկի ժամը 9ին. իսկ Հայոց շարժական տոմարով 185 մարերի 27։ Յայսմաւուրքը Մարտի 20-ը արեգի 20-ին փոխած է, որ համաձայն չէ նախնական վկայաբանութեանց։ Սուրբերին մարմինը կը մնայ այն գիշեր ի տեղւոջն ուր զմահապարտսն ընկենուին, բայց ոչ ոք եւ ոչ չուներ կը մօտենան, եւ միւս առտուն ներքինապետը հրաման կ՚ընէ, որ եթէ քրիստոնեաներ կան, գիտցածնուն պէս թաղեն։ Ասոր վրայ ինչչափ քրիստոնեաներ որ կային, Յակոբիկ, Նեստորական եւ Հոռոմ հաւաքուեցան, եւ Օտարաց գերեզման ըսուած մասին մէջ հանգուցին. հագուստին կտորները եւ գետնի արիւնազանգ հողը ալ ժողովելով եւ պահելով։ Թէոփիլէապու-Ստեփան կոչուած Հոռոմ մը ուզեց մարմինը գողնալով պահել, բայց Սերգիուպոլսոյ Ասորի եպիսկոպոսը տէր եղաւ եւ յատուկ վկայարան կանգնեց. իսկ Երաշխաւորի առաջնորդը Արտաւազդ վարդապետ եօթը տարի ետքը, 744-ին յատուկ ուխտի գնաց մինչեւ Ռուծափ, եւ քննութիւններ ընելով եւ գրաւոր վկայութիւններ հաւաքելով՝ Յայտնութեան տօնին, այսինքն 745 Յունուար 6-ին տեղը դարձաւ, եւ Հայաստանի մէջ քաղած լուրերուն եւ կանուխէն Վահանէ լսածներուն միացնելով մանրամասն կերպով վկայաբանութիւնը կազմեց։ Նկատողութեան արժանի է Վահան Գողթնացիի 5 տուն շարականը, որ սովորականէ դուրս քնքուշ ոչովը, տարբեր հեղինակի մը գործ կը տեսնուի։ Բերանացի աւանդութիւն մը կայ թէ Վահանի քրոջ կողմէ երգուած ըլլայ իբր պարզ եզերերգ։ Ժամանակակիցներու մէջ յիշատակութիւն չենք գտներ, ազգին կողմէն Գողթնացի նահատակին նուիրուած յարգանքի մասին։ Իր անունը տօնելի սուրբերուն մէջ անցած է, բայց չենք կրնար ճշդել, թէ ե՞րբ, եւ որո՞ւ ձեռքով տօնացոյցին անցաւ։

« 588. Վահան Ռուծափի Մէջ   |   590. Ստեփանոս Սիւնեցի »
© Gratun.org