Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Ա. Արամոնեցի

590. Ստեփանոս Սիւնեցի

Դաւիթ կաթողիկոսի ժամանակակից նշանաւոր անձ մըն ալ Ստեփանոս Սիւնեաց եպիսկոպոսն է։ Պատմութեան մէջ յայտնապէս ըսուած է թէ Դաւիթէ ձեռնադրուեցաւ (ՕՐԲ. Ա. 180), հետեւաբար հարկ չենք զգար աւելի կարեւորութիւն տալ Սիւնեաց եպիսկոպոսներուն տարիներէն քաղուելիք թուականին, որով Դաւիթ եպիսկոպոսի ձեռնադրութենէն հաշուելով (§ 417), Ստեփանոսի ձեռնադրութիւնը յետաձգուած կ՚ըլլար մինչեւ 754, Տրդատ կաթողիկոսի ժամանակ (ՕՐԲ. Բ. 247)։ Ստեփանոս, որդին է Դըւնայ կաթողիկէի աւագերէցին, եւ հետզհետէ կաթողիկոսարանի, Մաքենոցաց վանքի, եւ Սիւնեաց վարդապետանոցի մէջ կրթուած։ Այս վերջին տեղը կ՚աշակերտի Մովսէս Սիւնեցիին, եւ անոր մահուընէ ետքը, Անանիա կը ձեռնադրուի Սիւնեաց եպիսկոպոս, իսկ Ստեփանոս կաթողիկոսարանի ծառայութեան կը մտնէ Եղիայի ատեն, եւ կը սկսի փայլիլ Սուրբ Գրոց մեկնութիւններով եւ տօնապատճառի ճառերով։ Սմբատ Բագրատունի երկբնակ իշխանի միոյ հետ վիճաբանած ատեն, Ստեփանոս կը զգայ յունական ուսմանց պէտք ունենալը, եւ յանկարծական որոշմամբ փոխեալ զձեւն՝ փախստեայ Կոստանդնուպոլիս կ՚երթայ, եւ իմաստասէր ու միաբնակ ուսուցչի մը մօտ հելլէն եւ լատին լեուներու կը հմտանայ (ՕՐԲ. Ա. 177)։ Սմբատ, որ չենք կարծէր թէ պատրիկն ըլլայ, եղելութիւնը իմանալով Լեւով կայսեր կը գրո որ չարափառ եւ հայհոյիչ անձը հալածէ, սակայն Ստեփանոս ինքզինքը կը պաշտպանէ անազգի եւ օտար եւ մուրոյ պատչառաւ եկեալ անձ մը ձեւանալով։ Միւս կողմէ դիւրութիւն մը գտնէ Ս. Սոփիայի դիւանները պրպտել եւ Աթէնք ալ երթալ, Դիոնեսիոս Արիսպագացիի եւ Գրիգոր Նիւսացիի գիրքերը կը թարգմանէ, եւ ի նպաստ միաբնակ դաւանութեան վկայութիւններ կը հաւաքէ, եւ Գերմանոս պատրիարքի հետ ալ կը ծանօթանայ։ Սա, իր վերջին տարին, Ստեփանոսի դառնալուն առթիւ, հաւատոյ գիր մըն ալ կը յանձնէ անոր, Հայոց կաթողիկոսին տանելու համար։ Ստեփանոս Հայաստան գալով 728-ին, Օձնեցին վախճանած ու Արամոնեցին կաթողիկոսացած կը գտնէ, եւ անոր կը յանձնէ թուղթը, եւ բերած գիրքերը։ Կաթողիկոսն ուրախութեամբ կը պատուէ եւ կը փառաւորէ Ստեփանոսը, եւ նոյնիսկ իրեն կը յանձնէ Գերմանոսի թուղթին պատասխանն ու հերքումը պատրաստել, որ սակայն անոր ձեռքը չէ կրցած հասնիլ, վասնզի Գերմանոս նոյն 728 տարին վախճանեցաւ, եւ իրեն յաջորդեց Անաստաս պատրիարք, Լեւոն կայսեր պատկերամարտ կարծիքներուն համամիտ մը։ Այդ երկու գրուածները անցած են Գիրք Թղթոցի հաւաքածոյին մէջ (ԹՂԹ. 358-395)։ Գերմանոսի գիրը պարզ բացատրական մըն է, աւելի ճառի քան թուղթի ձեւով, եւ ուր յառաջ բերուած են երկաբնակներուն սովորական խօսքերը։ Սկիզբը սիրոյ եւ խաղաղութեան վրայ յորդորներ կը խօսի, Ստեփաննոս աստուածասէր քահանայէ իմացած կ՚ըլլայ Հայոց իրենցմէ տարբերիլը, Կիւրղի Աղեքսանդրացւոյ 12 նզովքները կը յաւելու, որպէսզի Յոյներէն նեստորականութեան կասկածը հեռացնէ, եւ այդ նպատակով ընդարձակ բացատրութիւններ ալ կու տայ։ Իսկ պատասխանի թուղթը կաթողիկոսի բերնէն գրուած է, թէպէտ անունը տրուած չէ, մինակ հասցէն Գերմանոսի ուղղուած է, որ ծայրագոյն նախագահութիւն ունեցող եւ տիեզերական պատրիարք կը հռչակուի։ Հայերուն համար կ՚ընդունի թէ նուազունք են, եւ ներանձնական կրթութեան, եւ ճարտասանութեան ճեմարանին ներհունք չեն, եւ մետասաներորդ ժամուն ի կոչումն սուրբ կոչեցեալ են։ Կը յայտարարէ եւս թէ Յունաց մեղադրութիւնները ընդունած է ի ձեռն Ստեփանոսի քահանայի, եւ հիմնուելով Կիւրղի նզովքներուն վրայ կը բացատրէ թէ քաղկեդոնիկ դաւանութիւնը անոնցմէ հեռացած է, եւ երկարօրէն կը գրէ Սուրբ Գրոց եւ սուրբ հարց վկայութիւններով։ Նամակին հետեւանքը ինչ ըլլալը պատմուած չէ, զի Գերմանոս նամակը ստանալու չհասաւ, թերեւս ալ մահը լսուելով նամակը չղրկուեցաւ, որովհետեւ Յունաց կողմէն անյիշատակ մնացած է։

« 589. Վահանի Նահատակուիլը   |   591. Սիւնեցիին Գործերը »
© Gratun.org