Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Ա. Արամոնեցի

592. Սիւնեցիի Սպանուիլը

Ստեփանոս նախանձայոյզ էր նաեւ վարուց եւ բարոյից բարեկարգութեան, եւ անաչառ էր այդ մասին տեսած զեղծումները յանդիմանելու եւ ամէն միջոցներով արգիլելու։ Այդ նպատակով հովուական այցելութիւններ ալ կը կատարէր ի մէջ երկոտասան գաւառաց մեծավիճակ գաւազանի իւրոյ, այսինքն է Սիւնեաց 12 գաւառներուն մէջ, քարոզելով եւ խրատելով, ուղղելով եւ սաստելով։ Ամառուան միջոցին կը հանդիպի Վայոց ձոր գաւառը, Եղեգիկ ձորը, Մոզան աւանը, ուր կը բնակէր, կին մի սեղեխ արբեալ յիմարութեան ախտին։ Արդէն երեք անգամ խրատած էր զայն, բայց նէ անզեղջ կը մնար, ուստի Ստեփանոս վճիռ հատեալ մեծ պատուհասի, պաշտօնապէս զայն կը բանադրէր։ Պոռնիկ կինը, որ գիրքի եւ իշխանութեան տէր մէկն էր, զայրանալով իրեն եղած անարգանքին համար, անօրէն վրէժխնդրութեան կը դիմէր։ Սաստիկ օր մըն էր, եւ Ստեփանոս նոյն երեկոյ Աւազակն կոչուած ջուրին մինչեւ գլուխը կ՚ելլէր զովանալ ի նմա, եւ ուռի ծառի մը վրայ անկողին շտկել տալով կը ննջէր։ Կինն ու հոմանին գիշերայն ու զէնքով կու գան եպիսկոպոսին պառկած տեղը, եւ երբ հոմանին կը քաշուի վատթար խորհուրդը գործադրել, ինքն կինը հարեալ զսուրն ի փողսն սրբոյն, հեղոյր զարիւնն անբիծ (ՕՐԲ. Ա. 182-185)։ Եպիսկոպոսին հետեւորդները, առտուն կ՚իմանան եղելութիւնը, եւ հանդիսով ու ժողովուրդով կը հանգուցանեն մերձակայ Արկազան գիւղի Ս. Քրիստափորի եկեղեցին, որ է այժմեան Արկեազի Ս. Խաչ վանքը։ Նու ճգնաւորը տեսիլքի մէջ կը տեսնէ Ստեփանոսի երկնային փառաւորութիւնը, եւ թերեւս այս պատճառով անոր յիշատակը Յայսմաւուրքի անցած է, թէպէտ տօնելի եղած չէ։ Ստեփանոսի մահուան օրը դրուած է Հայոց 184 թուականին հրոտից 15 եւ Յուլիսի 21, Սիմէոն Աղուաշի յիշատակին օրը (ՕՐԲ. Ա. 186), թէպէտ նոր Յայսմաւուրքը կը դնէ հրոտից 17, եւ Յուլիսի 23 (ՅԱՍ. Բ. 37), իսկ հինը՝ հրոտից 18 եւ Յուլիս 24 (ՅԱՅ. 668)։ Եթէ Սիմէոն Աղուաշի օրը պինդ պիտի բռնենք, Յուլիսի 21-ը պիտի նախադասուի, իսկ հրոտից 15-ը միայն անշարժ տոմարով կ՚արդարանայ, թէ ոչ Հայոց 184, որ է 735 տարին, հրոտից 15-ը, շարժական տոմարով կ՚իյնայ Մայիս 6ին։ Հին տոմարի շարժական թուականները անշարժ տոմարի վերածելու անճշդութիւնը յաճախ է մեր վերջին գրողներուն մէջ, դժուար է որոշել, թէ որը որին հպատակեցնելով փոփոխած են։ Ստեփանոսի սպանութեան հետեւանքներուն գալով, ահագին երկրաշարժ մը վերիվայր կ՚ընէ նոյն օրերը Վայոցձոր գաւառը, տասը հազարէ աւելի մարդիկ կը կորսուին, գիւղեր կը թաղուին եւ գետեր կը կորսուին, իսկ Ստեփանոսի մարմինը Արկեաղէն Թանահատի վանքը կը փոխադրուի։ Այս փորձանքին պատճառով գաւառի Վայոցձոր կոչուիլը (ՕՐԲ. Ա. 186), ոչ իբրեւ անունի ծագում, այլ իբրեւ անունի յարմարութիւն պէտք է իմանալ, զի աւելի հին է Վայոցձոր անունը (ՓԱՐ. 38), զոր ոմանք ոչ վայ բառէն, այլ հնդկական Վայու աստուածութենէն կ՚ուզեն առնել (ՕՐԲ. Ա. 333)։ Իսկ մարդասպան կինը անագան ուրեմն եկեալ ի սգաւորութիւն, ինքզինքը սաստիկ ապաշխարութեան կու տայ, եւ Թանահատի վանքին հանդէպ բացօթեայ գուբի մը մէջ կ՚ապրի բաւական տարիներ մինչեւ իր մահը, եւ նոյն գուբին մէջ կը թաղուի, որ կայ հանդէպ վանացվ, ինչպէս կը գրէ Օրբէլեան (ՕՐԲ. Ա. 187)։ Ստեփանոս Սիւնեցիին եպիսկոպոսութեան պաշտօնը, եթէ Օրբէլեանի հետեւինք, ամ մի պիտի ըսենք, թէպէտ ինքն ալ կը յիշէ թէ ոմանք ութ ամ ասեն (ՕՐԲ. Ա. 182)։ Եթէ 728ին Կոստանդնուպոլսէ դառնալէն ետքը ձեռնադրուեցաւ, եւ 735-ին սպաննուեցաւ, 8 տարիներու միջոցը կ՚արդարանայ, թէ ոչ պիտի ըսենք թէ 734-ին ձեռնադրուեցաւ եւ միւս տարին նահատակուեցաւ։ Ըստ մեզ անյարմար չ՚ըլլար 8 տարիներու կարծիքը նախադասել։

« 591. Սիւնեցիին Գործերը   |   593. Վարդապետներ և Սահակդուխտ »
© Gratun.org