Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Տրդատ Ա. Ոթմսեցի

596. Իւմեանք և Ապասեանք

Տրդատի առաջին տարիները Հեշամի վերջին տարիներն են, եւ խաղաղութեամբ շարունակեցին մինչեւ 743, երբ Վալիտ Բ. յաջորդեց իր հօրեղբօր։ Այդ օրէն կը սկսի Իւմմեանց հարստութեան քայքայումը։ Շատոնց էր որ Իւմմեանք իբր բռնակալներ կը նկատուէին ուղղամիտ իսլամներուն կողմէն, ամիրապետութեան՝ կամ իրենց բառով՝ մեծ իմամութեան պաշտօնը, Ֆաթմայի եւ Ալիի սերունդին, այսինքն Մուհամմէտի հարազատ սերունդին ձեռքէն յափշտակած ըլլալուն համար։ Երկու գերդաստաններ իրենց իրաւունքը կը նկատէին այդ պաշտօնը, մէկը Ալիի տան կոտորածէն ազատած, անոր Մուհամմէտ որդւոյ սերունդը, միւսը իրենց մարգարէին հօրեղբօր՝ Ապպասի տունը։ Այս երկուքին մէջ ձուլումի ձեւ մը տեղի ունեցաւ, երբ Ալիի թոռ՝ Ապտուլլահ-պին-Մոհամմէտ իր իրւունքը փոխանցեց Ապպասի թոռնորդի Մոհամմէտի, որ այս պատճառով Հեշամէ հալածուեցաւ, եւ բանտարկուեացւ, եւ ազատութիւն գտնելէլ քիչ ետքը մեռքւ 746ին, իրաւունքը թողլով իր որդւոյն Իպրահիմի, որ օրինաւորապէս տիրանալու չհասաւ եւ սպանուեցաւ, եւ իրմէ ետքը իրաւունքին տիրացաւ եւ յաղթանակեց Մուհամմէտի միւս որդին, Ապտիւ-Ապպաս, Ապպասեանց հարստութեան հիմնադիրը, որուն Սաֆֆան կամ Արիւնռուշտ մականունը տրուեցաւ։ Հեշամի մահուընէն մինչեւ Իւմմեանց դադարումը եւ Ապպասեանց սկզբնաւորութիւնը, 7 տարիներ անցան, 743-էն 750։ Հեշամի յաջորդը Վալիտ Բ. իր զեղխութեամբ եւ անառակութեամբ զզուելի ֆարձաւ, եւ տարիէ մը ըսպաննուեցաւ, եւ անոր յաջորդելու համար մէջտեղ ելան, Եէզիտ Վալիտի որդին, Եէզիտ Սիւլէյմանի որդին, Սիւլէյման Հեշամի որդին, եւ Իպրահիմ Վալիտի միւս որդին, որոնք իրարու դէմ մաքառեցան, մինչեւ որ Մրուան-պինի-Մուհամմէտ, Մրուան Ա. ամիրապետին թոռը, այն որ Հայաստանի (§ 581) եւ յետոյ Միջագետքի ոստիկան էր եղած (§ 588), ուզեց շփոթութեանց վերջ տալ եւ ինքն գրաւեց ամիրապետութիւնը 744ին, եւ վեց տարի պահեց, մինչեւ 750։ Մրուան շարունակ ապստամբութեանց դէմ մաքառելու եւ պատերազմներ մղելու ստիպուեցաւ, մինչեւ որ Ապպասեանք վերջնականապէս զօրացան, եւ Մրուան սպաննուեցաւ Եգիպտոսի Պուշին գիւղը, Ղփտիներու եկեղեցիին մէջ (ՎԵՐ. 356)։ Իւմմեանց հարստութեան վերջանալովը եւ Ապպասեանց հարստութեան սկսելովը, Արաբական ինքնակալութեան վեհապետական տունը միայն փոխուեցաւ, պետութիւնը նոյնը մնաց, եւ Հայաստան տէր չփոխեց, միայն ինքնակալութեան կերդրոնը փոխուեցաւ, վասնզի Ապպասեանք դամասկոս բոլորովին թողուցին, եւ մայրաքաղաքնին Պաղտատի մէջ հաստատեցին։

« 595. Ընտրութիւն և Ժամանակը   |   597. Նախարարաց Գժտութիւներ »
© Gratun.org