Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Տրդատ Ա. Ոթմսեցի

597. Նախարարաց Գժտութիւներ

Այդչափ շփոթութեանց մէջ, որոնց ասպարէզ էր գլխաւորապէս Միջագետքը, հնար չէր որ Հայաստան անոնց ազդեցութիւնը չզգար։ Մրուանէ ետքը Հայաստանի ոստիկանութիւնը յանձնուած էր Իսաք-պինի-Մըսլիմի (ՂՆԴ. 146), որ պաշտօնի վրայ էր տակաւին, երբ Գրիգոր եւ Դաւիթ Մամիկոնեանք, որք Վալիտի հրամանաւ աքսորական կալանաւորութենէ ազատած էին, անոր սպաննուելէն ետքը Հայաստան եկան (ՂՆԴ. 149), եւ Վասպուրական նահանգը ոտք հանեցին։ Դաւիթ դաւաճանութիւն ալ կազմեց Աշոտը սպաննելու, սակայն նա ինքզինքը պաշտպանեց, եւ իրենները Դարունից բերդին մէջ ամրացնելով՝ ինքն Մրուանին գնաց, հին բարեկամութեան շնորհիւ պաշտպանութիւն գտնելու համար (ՂՆԴ. 150)։ Աշոտին մեկնելուն վրայ, Իսաք պատրիկութեան պաշտօնը յանձնեց Գրիգոր Մամիկոնեանի, սակայն Մրուան հրամայեց Աշոտը վերհաստատել, եւ Դաւիթ Մամիկոնեանը պատժել, ծայրակոտոր առնել ոտիւք եւ ձեռօք, եւ փայտիւ դատապարտել ի մահ (ՂՆԴ. 151)։ Իսաք պարտաւորուեցաւ հրամանները գործադրել, մերձաւոր հաշուով 746 տարին, բայց Գրիգոր ատելութիւնը սաստկացաւ Աշոտի դէմ, որովհետեւ առաջին աքսորի ցաւին աւելցան եղբօրը կորուստը եւ իր պաշտօնանկութիւնը։ Մտածեց օգուտ քաղել Արաբացւոց ընտանի պատերազմներէն, եւ անոնց լուծը թօթափելով, նորէն Բիւզանդական կայսերութեան ներքեւ մտնել, քաջալերուելով այն յաղթութիւններէն, զորս Կոստանդին Ե. Կոպրոնիմոս, որ 741ին իր հօրը Լեւոնին յաջորդած էր, կը տանէր Արաբացւոց վրայ Փոքր Ասիոյ կողմերը։ Արտաքուստ առնէր խաղաղութիւն ընդ Աշոտայ բանիւք միայն, բայց ներքուստ նախարարներուն մէջ կը տարածէր իր խորհուրդը ի բաց կալ ի հնազանդութենէ Իսմայէլի, եւ կը յաջողէր ալ, եւ ամենայն նախարարք Հայող այդ խորհուրդին կը հաւանէին, վասնզի ծանր դարձած էր արաբական լուծը, եւ պատեհ առիթ կը նկատուէր անոնց ներքին երկպառակութիւնը (ՂՆԴ. 152)։ Գրիգոր համախոհները, իրենց մէջ միաբանելէն ետքը Աշոտին կը հաղորդէին իրենց խորհուրդը, եւ թէպէտ սա շատ կ՚աշխատէր զիրենք համոզել, եւ գործին անստուգութիւնը եւ վտանգները բացատրել, բայց անոնք զինքը հարկացուցանէին կամակցիլ եւ միաբանիլ, սպառնալով զինքն բոլորովին լքանել։ Վերջապէս Աշոտ եւ Գրիգոր դնէին դաշինս ուխտի առ միմեանս, ոստիկանը կը մերժէին, ապստամբութիւնը կը հռչակէին, եւ Տայոց լեռները կ՚ամրանային, Պոնտոսի յունական բանակին պաշտպանութեան վստահելով (ՂՆԴ. 154)։ Ապստամբութեան թուական կրնայ հաշուուիլ 747 տարին։ Բայց եւ ոչզամն ողջոյն կրնային համաձայնութեամբ գործակցիլ, երկպառակութիւնը կ՚աճէր մէջերնին, եւ Աշոտ մաս մը նախարարներով կը բաժնուէր, ու դէպի Բագրեւանդ կը մեկնէր, իրեն սեփական գաւառը, եւ նորէն Արաբացւոց հետ հաշտուելու վրայ կը խորհէր։ Աշոտի հետ եղողներէն ոմանք լուր կը հասցնէին Գրիգորի, որ անմիջապէս իր գունդերով կը հասնէր, Աշոտը կը պաշարէր եւ կը կալանաւորէր, եւ տայր ի ձեռս ծառայիցն Դաւթի՝ իր սպանեալ եղբօր, եւ անոնց ձեռքով կուրցնել կու տար ու կը թողուր, եւ ինքն իբր Հայոց իշխան, Կարին քաղաքը կ՚երթար, յաղթութեան աւետիսներ կը տարածէր (ՂՆԴ. 155), եւ կը հռչակէր Կոստանդին Կիպրոնիմոսի՝ Յունաց կայսեր տիրապետութիւնը։ Իրողութեանց ժամանակագրութիւնը հաշիւի առնելով պէտք է 748-ին դնել այդ եղելութիւնը։ Գրիգոր իր ձեռնարկիր վայելքը չունեցաւ, վասնզի քիչ ետքը ուժգին վտանգիւ տագնապէր, եւ չարչար ախոտվ կը մեռնէր, եւ իրեն տեղ Հայոց իշխան կ՚ըլլար, իր կրտսեր եղբայրը Մուշեղ Մամիկոնեան, բայց այն ալ սկսաւ ինչ ժամանակս միայն կրնար գորշի վրայ մնալ (ՂՆԴ. 156)։ Չենք գիտեր, թէ այդ տագնապալից պարագայից մէջ, ինչ դեր ունեցաւ Տրդատ կաթողիկոսը, վասնզի եւ ոչ իսկ անունը կը յիշուի։ Եթէ Պատմաբանին գրածին նայինք, միայն աղօթքով աստուծային ողորմութեան կը յանձնարարէր իր ժողովուրդը։

« 596. Իւմեանք և Ապասեանք   |   598. Ապպասեանց Կեղեքումներ »
© Gratun.org