Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Տրդատ Ա. Ոթմսեցի

598. Ապպասեանց Կեղեքումներ

Արաբացւոց ներքին պատերազմները եւ Իւմմեանց ու Ապպասեանց ներհակընդդէմ պայքարները՝ դիւրութիւն ընծայած էին Հայոց, անոնց տիրապետութիւնը նշկահել, ինչպէս Յոյներուն ալ նպաստեր էին, դիւրին յաղթութիւններ տանիլ։ Բայց հազիւ թէ Ապուլ-Ապպաս, ամիրապետութեան տիրացաւ 750-ին, եւ փոքրիշատէ կեդրոնին կառավարութիւնը կարգադրեց, իր մտադրութիւնը դարձուց իր ինքնակալութեան գաւառները զսպել, եւ ապստամբած մասերը խստութեամբ հնազանդեցնել։ Ապպասեանք պատմութեան մէջ լաւ յիշատակութիւն ունին իբր զարգացման եւ գիտութեան հովանաւորներ, սակայն ասիկա հետագայ դարերու արդիւնք եղաւ, իսկ Ապուլ-Ապպաս աշխարհը արիւնով ողողեց իր իշխանութիւնը ամրացնելու համար։ Միջագետքի, Ատրպատականի եւ Հայաստանի կողմերը յանձնեց իր եղբօր Ապու-Ճաֆէր-էլ-Մանսուրի, եւ նա ձեռնարկեց նախ ելեալ յաշխարհս Հայոց (ՂՆԴ. 158)։ Միեւնոյն արիւնռուշտ ձեւը գործածուեցաւ բոլոր Հայերուն վրայ, անոնց վաղանցուկ ապստամբութեան վրէժը լուծելու, եւ ամենասաստիկ բռնութիւններ գործածուեցան։ Հինէր անվճար տուրքերը գանձելու համար, մեռեալներուն անունով ալ այրիները ու որբերը կը նեղուէին, քահանաներու եւ բոլոր եկեղեցականներու շնորհուած ապահարկութիւնը (§ 562) չէր յարդուեր, եւ մեռածներուն անունները յայտնելու համար քուքերով եւ բիրերով կը խոշտանգէին, եւ գլխահարկի տուրքը ապահովելու համար կը հրամայէր դնել կնիք կապարեայ յամենեցուն պարանոցս։ Նախարարական տուներուն ձեռք ոչ զարդեր կը մնային եւ ոչ մթերներ, ոչ ձիեր եւ ոչ ջորիներ, ամէն բան կը գոհուէր Ապու-Ճաֆէրի բռնութենէն ազատելու, որ ոչ միայն վրէժխնդրութեամբ բորբոքած էր, այլ եւ բնութեամբ չափազանց արծաթասէր էր, ինչպէս Արաբ պատմագիրներ ալ կը գրեն, եւ զդանգ առաւել քան զԱստուած մեծարէր (ՂՆԴ. 256), Ապու-Ճաֆէր Հայաստանի մէջ իր բացառիկ պաշտօնը լրացնելով, 752-ին ոստիկան կը թողուր Ուսագի որդի Եէզիտը (ՂՆԴ. 160), եւ ինքն կ՚անցնէր միւս գաւառները։ Ապուլ-Ապպաս կը մեռնէր երբ ուխտագնացութեան համար Մէքքէ երթալու վրայ էր 754-ին, եւ Ապու-Ճաֆէր ամիրապետութեան կը յաջորդէր։ Սա ինքն է որ նոր Պաղտատը հիմարկեց Տիգրիսի եզերքը, որ Սամարա ալ կոչուած է (ԱՍՈ. 108)։

« 597. Նախարարաց Գժտութիւներ   |   599. Հայոց Շարժումներ »
© Gratun.org