Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Տրդատ Ա. Ոթմսեցի

599. Հայոց Շարժումներ

Եէզիտ երկրին կառավարութեան ձեւը վերանորոգելով, պատրիկութեան պաշտօնին կը կոչէ Սահակ Բագրատունին, որդի Բագարատի եւ հօրեղբօրորդի կուրացեալ Աշոտ պատրիկի, որ այլեւս գործի անյարմար ըլլալով՝ խաղաղութեամբ կ՚ապրէր Դարոյնք աւանին մէջ, ուր եւ մեռաւ եւ թաղուեցաւ կուրանալէն 13 տարի ետքը (ՂՆԴ. 156), որ է ըսել 761-ին։ Սահակ կը նկարագրուի իբր այր գեղաղէշ երեսօք, եւ երեւելի հասակաւ, եւ ազնուական բնութեամբ, եւ ծանօթ երկիւղին Աստուծոյ, որ ակամայութեամբ կը տանէր նոր պաշտօնւ, դժուարանալով աջակից երեւնալ Եէզիտի բռնութեանց, բայց պարտաւորեալ առաջնորդէր զօրաց Հայոց, թէպէտեւ հատաւ սակ արծաթոյն, որ գայր ամի մաի յարքունուստ զօրացան Հայոց՝ Իւմմեանց ժամանակ (§ 583) եւ նախարարաներ կը պարտաւորուէին ի տանց իւրեանց հանդերձել զգունդս զօրացն (ՂՆԴ. 160)։ Այդ միջոցներուն կ՚իյնայ, որ Կոպրոնիմաս կայսր, Փոքր Ասիոյ մէջ կայսր հռչակուած իր քեռայրին՝ հայկազ Արտաւազդին ապստամբութիւնը նուաճելէն, եւ կայսրութեան ծառայող Հայերուն վրայ խստութիւններ գործադրելէ ետքը (ԼՊԱ. 502), նոր արշաւանք մը կազմակերպեց դէպի Հայաստան, եւ մինչեւ Կարին հասաւ, եւ քաղաքն ալ գրաւեց եւ աւարեց, եւ մեծ գերութիւն մըն ալ վերցուց, որուն կամաւորրապէս խառնուեցան նաեւ Հայերէն շատեր, արաբական բռնութիւնները ազատելու նպատակով (ՂՆԴ. 161)։ Սակայն հաստատուն չեղաւ Յունաց յաջողութիւնը։ Արաբացիք արշաւանքը նորոգեցին նոր ոյժերով, Մելիտինէն գրաւեցին, Կիլիկիա մտան, եւ Պամփիւլիոյ մէջ ալ Մելասի ճակատամարտը վաստկեցան (ՎԵՐ. 363)։ Եէզիտ ալ իր կողմէն նորան Կարինը գրաւեց, եւ քանդուածները վերաշինեց, եւ հեռացած բնակիչներուն տեղ Արաբացի գաղթականութիւն բերաւ (ՂՆԴ. 161)։ Այդ եղելութիւնները կրնանք զետեղել 756-է 758 տարիներուն մէջ։ Իսկ Հայաստանի կացութիւնը բնաւ բարւոքման վիչակ չունեցաւ, որովհետեւ ի հրամանատարութեան Եէզիտի եւ յիշխանութեան Աբդլայի միւսոյ, որ է Ապու-Ճաֆէրը, յոյժ ծանրացաւ անուր լծոյ հարկապահանջութեան ի վերայ աշխարհիս Հայոց, մինչեւ կարենալ ըսել, թէ վախճանեաց գիւտ արխաթոյ ի յերկրէս (ՂՆԴ. 166)։ Ասոր հետ ասոր անոր կողմէ ալ քմածին բռնութիւններ պակաս չէին, եւ մեծ ոստիկանին հրամանին ներքեւ եղող զօրավարներն ալ, ուզած բռնութիւննին կը գործեին։ Սիւլէյման Պարսիկ անուն մէկ ասպատակով կը նեղէր Վասպուրականի նահանգը. ժողովուրդը բռնադատուեցաւ զէնքով դիմադրել, որուն գլուխ կանգնեցան Սահակ ու Համազասպ՝ Վահան Արծրունիի որդիներ, բայց երկուքն ալ պատերազմի մէջ ինկան քաջաբար դիմադրելէ ետքը, սակայն եղբայրնին Գագիկ Արծրունին, յաջողեցաւ ասպատակը ետ մղել եւ Սիւլէյմանն ալ սպաննել (ՂՆԴ. 162)։ Անկէ ետքը Ծալէհ կամ Սալիհ անուն՝ ուրիշ զօրավար մը կը հասնի Վասպուրական, եւ Գագիկ կը պարտաւորուի Նկան բերգը ամրանալ, եւ պատեհ գտնելով եւ նոր ոյժ ժողովելով, յարձակումը եը կը մղէ։ Բայց անկէ ետքը ալ Ռուհ անուն ուրիշ զօրավար մը կու գայ, որ կը պարտաւորէ Գագիկը ետ քաշուիլ, եւ նորէն Նկանի մէջ ամբանալ։ Ռուհին կը յաջորդէ Մուսէ կամ Մուսա զօրագլուխը, որ երկար ջանքերէ ետքը չկարենալով ամրոցը առնել, նենգութեան դիմելով Գագիկը կը խաբէ, եւ զայն իր երկու զաւակներու՝ Համասպի եւ Սահակի հետ մէկտեղ, կապանօք ամիրապետին կը զրկէ։ Գագիկ պահանջուած գումարները վճարելէն ետքը ալ ազատութիւն չի գտներ, եւ բանտի մէջ կը մեռնի, իսկ երկու տղաքը նորէն Հայաստան կը դառնան (ՂՆԴ. 165)։

« 598. Ապպասեանց Կեղեքումներ   |   600. Եէզիտի Կեղեքումներ »
© Gratun.org