Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Տրդատ Ա. Ոթմսեցի

600. Եէզիտի Կեղեքումներ

Նոր փորձանք մըն ալ կը հրաւիրէր երկրին Եէզիտի անխորհուրդ մէկ գործը։ Ոստիկանը երեւի ագահութեան նպատակէ մղուած, Խազիրներու հետ բարեկամութիւն կը հաստատէ, եւ անոնց թագաւորին կամ խաքանին՝ Խաթուն անուն քոյրը կնութեան կ՚առնէ, որ նաժիշտներու եւ ծառաներու, զարդերու եւ գանձերու առատութիւն մըն ալ մէկտեղ կը բերէ։ Խաթուն սակաւ ինչ ժամանակ ետքը կը մեռնի, եւ խաքան զայն դաւով նենգութեամբ սպաննուած կարծելով, Եէզիտի իշխանութեան, այսինքն Հայաստանի վրայ վազմաթիւ արշաւանք մը կը հանէ, եւ ամէն չարիք հասցնելու հրահանգ կու տայ իր զօրավարին, որ էր Ռաժդարխան, Խաթիրշիթբերայ իշխանը (ՂՆԴ. 162)։ Խազիրներու ասպատակը, Աղուանից եւ Վրաց եւ Հայոց գաւառները կ՚աւերէ ու կ՚աւարէ, կը գերէ ու կը գերփէ, իսկ Եէզիտ չի համարձակիր անոնց դէմ դնել, եւ քաշուած կը մնայ իբր թէ ոչինչ թուէր նմա կործանումն աշխարհին (ՂՆԴ. 164)։ Իսկ Խազիրներ միայն վրէժ մը լուծած ըլլալնին բաւական համարելով, ետ կը դառնան, եւ հաւանաբար այս պարագան է, որ ասպատկներուն ինքնիրեն ետ դառնալը, վերագրուած է սրբութեան աղօթից Տրդատ կաթողիկոսին (ՅՈՎ. 134)։ Թէպէտ Խազիրներու ասպատակը կը դադրէր, սակայն Եէզիտի կեղեումները չէին դադրեր։ Որպէսզի դրամ ժողվէ, ամէն միջոցներ կը գործածէր, կտտանօք, գելարանօք, կախաղանօք եւ դառն տանջանօք ամենքը անխտիր կը խոշտանգէր, ամէն տեսակ բարուրանքներով եւ գիւտերով եղածը յափշտակել կ՚աշխատէր, այնպէս որ կապանօք սնանկութեան կը կապուէր երկրիս Հայոց, եւ ամէն ոք ի յայրս եւ ի փապարս զօղեալ թաքչէին, կամ թէ ձիւնահեղձ կամ գետավէժ լինէին, որ Եէզիտի հարկահաններուն եւ հարստահարողներուն ձեռքէն ազատին։ Սահակ պատրիկ եւ Տրդատ կաթողիկոս, քանիցս ջանացին Եէղիտի հասկցնել իր բռնած եղնակաին վտանգները, սակայն լսող չկար, ուստի իրենց գանգատը մինչեւ Պաղտատ՝ Ապու-Ճաֆէր ամիրապետին հասցուցին, որ վերջապէս հաւանեցաւ Եէզիտը ետ կանչել, (ՂՆԴ. 167), թերեւս հաւաքածին համեմատ իրեն մաս հանած չլինելուն համար, որովհետեւ չենք կարծեր, թէ գթութեան զգացումով գործած ըլլայ։ Եէզիտի տեղ ոստիկան անուանուեցաւ Բաքար կամ Բաքր, որ է Պէքիր, բայց հազիւ տարի մը կ՚անցնի, այն ալ ետ կը կոչուի, եւ ոստիկան կ՚անուանուի Հասան որդի Կահաթրայ, Եէզիտը փնտռել տալու չափ չարամիտ մէկ մը։ Պատմիչը ետ կանչուիլը առանց իրիք պատճառի եղած կ՚ըսէ, թերեւս ուզուածին չափ կեղեքիչ չըլլալուն համար։ Որովհետեւ նոյնինքն կը վկայէ թէ Հասանի տրուած հրահանգն էր, խոնարհեցուցանել զերկիրս Հայոց ի տեղիս չարչարանաց (ՂՆԴ. 168)։ Ոստիկաններու փոփոխութեան տարիները պատմիչներէն ճշդուած չեն, միայն Տրդատ Ոթմսեցիին միջնորդութիւնը կը յիշուի Եէզիտի ետ կանչուելուն մէջ, որով 764էն առաջ լինելը կը հետեւի, եւ Եէզիտ մերձաւորաբար 12 տարի պաշտօն վարած կ՚ըլլայ, եւ երկու յաջորդներն ալ Ապու-Ճաֆէր ամիրապետէն անուանուած կ՚ըլլան։

« 599. Հայոց Շարժումներ   |   601. Տրդատի Մահը »
© Gratun.org