Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիոն Ա. Բաւոնեցի

609. Արտաւազդ և Մուշեղ

Անլուծելի հանգոյց մը դարձած էր Հայաստանի վիճակը, եւ տիրապետող Արարացւոց եւ տիրապետեալ Հայոց իրարու ներհակ կացութիւնը։ Հայեր անտանելի եւ անհանդուրժելի հարստահարութիւններէն յուսահատած, խլրտումէ եւ ապստամբութենէ ուրիշ ելք չեն գտներ, լաւագոյն սեպելով մեռնիլ, քան տուայտանօք ապրիլ։ Իսկ Արաբացիք Հայոց խլրտումները տեսնելով, կեղեքելէ եւ հարստահարելէ զատ միջոց չէին խորհիր անոնք սպելու, որպէսզի անզօր եւ անկար մնալով խլրտելու ոյժ չունենան։ Վերջին անգամ նորէն ոտք ելնելու նշանը կու տար Արտաւազդ Մամիկոնեան, Հմայեակի որդին, որ 773-էն կեղծ հաւատարմութեամբ Հայ գունդ մը կը պատրաստէր, եւ Արաբացւոց ստացած զէնքերով կը զօրացնէր իբրեւ օժանդակ գունդ, եւ հազիւ թէ 774-ի գարունը կը բացուէր, իր գունդերով դեպի Շիրակ կը քալէր, Կումայրի գիւղին մէջ գաւառի հարկահանը կը սպաննէր, եւ պատրաստ դրամները իւրացնելով, Տայոց եւ Գուգարաց լեռնակողմը կը դիմէր։ Հասան ոստիկան անմիջապէս անոր ետեւէն Արաբացի եւ Հայ գունդեր կը հանէր, Մահմէտ զօրավարի եւ Սմբատ Բագրատունիի հրամանատարութեամբ։ Վերջինս կուրացեալ Աշոտի երէց որդին էր, եւ հայագունդին սպարապետ էր նշանակուած, իսկ Սահակ Բագրատունի պատրիկ այլեւս չի յիշուիր։ Այդ միջոցին նա արդէն վախճանած էր, կամ ըստ այլոց սպաննուած էր (ՉԱՄ. Բ. 413)։ Մահմէտի եւ Սմբատի գունդերը, Արտաւազդը կը զարնէին Վրաց Սամցխէ գաւառին մէջ, եւ Հայաստանէ դուրս կը հալածէին, եւ Արտաւազդ Եգերացւոց երկիրը կ՚ապաւինէր, եւ այնտեղ հաստատուելով իշխանութեան ալ կը հասնէր (ՂՆԴ. 169)։ Միւս կողմէն Հասան նոր հրամաններ կու տար հարկահանութիւնը սաստկացնելու, եւ անխնայ նեղելու իշխաններն ալ ռամիկն ալ։ Արտաւազդի դիմադրութիւնը ուրիշ Մամիկոնեան մը կը քաջալերէր, եւ Մուշեղ որդի Հրահատի, հարկահանները կը սպաննէր, եւ իր գաւառը կը հանէր, եւ Արտագերս բերդին մէջ կ՚ամրանար։ Ապստամբներէն 60 հոգիի գումարտակ մը Բագրեւանդ կ՚իջնէր, Ապումճսար հարկահանը կը սպաննէր եւ Նագրեւանդն ալ ոտք կը հանէր։ Անմիջապէս 200 Արաբացի հեծեալներ Կարինէ կը հասնէին, խլրտումը զսպելու, բայց Խարս գիւղի մէջ գիշերած ատեննին, Հայեր կամաց մը անոնց օթեւանին պատերը կը փլցնէին, որով ձիերը կը խրտչէին, եւ զինուորները կը շփոթէին, իսկ Հայեր կը յաջողէին ամէնքը կոտորել, եւ ձիերուն ու զէնքերուն տիրանալ։ Յաջողութիւնը պզտիկ էր, բայց մեծ քաջալերութիւն կը սփռէր։ Անմիջապէս Մահմէտ զօրավար, Արաբացի գունդ մը կը ղրկէր դէպի Բագրեւանդ Ապունճիպ կամ Ապու-Նէճիպ զօրավարին հետ, բայց Բագաւանի պատերազմին մէջ Հայերը կը զօրանային, եւ Արաբացի գունդը կը ցրուէին, մինչեւ Արուճ կը հալածէին, եւ Արաբացւոց վրայ սարսափի կը թողուին։

« 608. Նորէն Կեղեքումներ   |   610. Շարժումին Տարածուիլը »
© Gratun.org