Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիոն Ա. Բաւոնեցի

612. Բագրեւանդի Պատերազմը

Երբոր Արճէշի պատերազմը կ՚ըլլար, Կարինը պաշարող գունդեր քաղաքը նեղի դրած էին, ներսը սով սկսած էր, եւ անձնատուր ըլլալու կը մտածէին։ Բայց երբոր Արճէշի պարտութեան լուրը լսուեցաւ, Հայեր չուզեցին յաղթական Արաբացիները ետեւնին ունենալ, եւ պաշարումը վերցնելով Բասէնի ճամբով դէպի Նագրեւանդ անոնց դէմ քալեցին։ Անոնք ալ դէպ յառաջ կու գային, եւ Նագրեւանդի դաշտին մէջ իրարու հանդիպեցան, Արծանիի գետեզերքին վրայ, որ է ըսել Բագուանի կողմերը։ Հայեր թէպէտ սակաւաւոր, կատաղաբար յարձակեցան թշնամիին վրայ, ինքզինքնին Աստուծոյ յանձնելով, եւ զիրար քաջալերելով, քաջութեամբ մեռցուք ի վերայ աշխարհիս մեր եւի վերայ ազգիս մեր, որպէսզի զսրբութիւնս մեր եւ զտեղի փառաբանութեան Աստուծոյ պղծուած չտեսնենք։ Այդ թափով եւ անխնայ կոտորմամբ շատ ջարդ ըրին, բայց յոգնած ու պարտասած ու թիւին առջեւ ընկճուած, իրենք ալ ինկան ճակատամարտին մէջ, իբրեւ արք երեք հազարք, ինչպէս Ղեւոնդ կը գրէ (ՂՆԴ. 184), որ գրեթէ ժամանակակից է, մինչ ուրիշներ 700 սպանեալ եւ 1200 գերեալ կը յիշեն (ԿԻՐ. 40)։ Սպաննւածներուն մէջ էին, Սմբատ Բագրատունի սպարապետ, Սահակ Բագրատունի անոր նիզակակիցը, Մուշեղ Մամիկոնեան՝ զոր արդէն յիշեցինք, Սամուէլ Մամիկոնեան սպարապետին աները, Վահան Գնունի, եւ այլք բազում ի նախարարաց (ՂՆԴ. 183)։ Իսկ պատերազմիս կոտորածէն ազատուած են, Աշոտ եւ Շապուհ Բագրատունիք Սմբատի որդիներ, Շապուհ Մամիկոնեան Սամուէլի եղբայրը, Շապուհ եւ Վարդ Մամիկոնեանք Մուշեղի որդիք, որք չորք քոյրեր ալ ունէին, եւ միասին Վասպուրականի կողմերը ապաւինեցան (ՎԱՐ. 76)։ Բագրեւանդի պատերամին օրն ալ նշանակուած է, հրոտից 14. Երկուշաբթի օր (ՂՆԴ. 485) զոր պարտ է ուղղել հրոտից 13, որպէսզի հրոտից 4 Շաբաթ օրէն Երկուշաբթին ուղիղ գայ, ինչ որ Գ եւ Դ թուատառերու շփոթութեան հետեւանք է։ Իսկ մեր հաշուով կ՚իյնայ 775 Ապրիլ 24-ին, Յինանց հինգերորդ եօթնակի Երկուշաբթին։ Կիրակոս կը յիշէ թէ հանդիպեցաւ յաւուրս զատկացն Իսմայելացւոց (ԿԻՐ. 40), զոր ի դէպ է իսլամական պայրամին վրայ իմանալ, այլ մերձաւորաբար միայն, որովհետեւ տոմարական բաղդատութեանց հաշիւները չեն արդարցներ։ Յաղթական Արաբացիք՝ Արճէշի եւ Բագրեւանդի պատերազմէն ետքը սկսան համարձակ ասպատակ սփռել ամէն կողմեր, եւ ձեռուըներնէն եկած աւերածը ընել. եկեղեցիներ կործանել, խաչեր խորտակել, եկեղեցականները չարաչրել, ամէն բան աւերել, եւ ամրոցներուն մէջ ապաւինածները կամ բռնութեամբ կամ խաբէութեամբ կոտորել։ Հասան ոստիկան, իբրեւ Հայասատանը նորէն նուաճախ, արժանաւոր վարձքն ու փառքը ընդունելու համար Պաղտատ կ՚երթար, սակայն նպատակին չէր հասներ, եւ չարաչար ցաւօք տանջեալ կը մեռնէր, եւ իրեն տեղ ոստիկան նշանակուէր՝ Եէզիտ (ՂՆԴ. 186)։ Ապու-Ճաֆէր ամիրապետն ալ վերջին անգամ մը Մէքքէի ուխտաւորութեան համար Պաղտատէ կը մեկնէր, բայց նպատակին չհասած, այն ալ կը մեռնէր ուղեւորութեան մէջ (ՎԵՐ. 367)։

« 611. Արճէշի Պատերազմը   |   613. Սիոնի Մահը »
© Gratun.org