Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եսայի Ա. Եղիպատրուշեցի

616. Պատերազմներ և Ոստիկաններ

Մահտի ամիրապետ, գահ բարձրանալէն ետքը նախ Խորասանի ոստիկան Եուսուֆ-պինի-Իպրահիմի ապստամբութիւնը զսպեց, եւ յետոյ Մէքքէ մեծահանդէս ուղեւորութեան մէջ ուխտաւորներուն նեղութիւնները տեսնելով, մեծագործ հաստատութիւններ շինեց Ասորիքի եւ Արաբիոյ անապատներու մէջ անոնց ճամբորդութիւնը դիւրացնելու համար։ Անկէ ետք 778-ին, մեծ պատերազմ մը բացաւ Լեւոն Դ. Խազիր կայսեր դէմ, որ կայսրութեան հին գաւառները նորէն գրաւելու ձեռնարկած էր։ Յունական պատերազմին ընդհանուր հրամանատարն էր Միքայէլ Լաքանսգրակոն, բայց չորս հայ նախարարներ էին իւրաքանչիւր բանակի զօրապետները, Տաճատ Անձեւացի՝ որդի Գրիգորի, Արտաւազդ Մամիկոնեան, Գրիգոր Մամիկոնեան որդի Մուշեղի, եւ Վարազտիրոց (ԼՊԱ. 502)։ Արաբական բանակին կը հրամայէր Հասան-պինի-Քաթապա։ Հայզօրավարներ մեծ ճակատամարտէ խուսափելով, եւ Արաբացւոց բանակը յոգնեցնելով, յաջողեցան զանոնք տկարացնել, եւ յետս նահանջելու ստիպել, որուն համար Լեւոն կայսեր կողմէ մեծամեծ պատիւներու եւ ընծաներու արժանացան (ՂՆԴ. 189)։ Միւս տարի Մահտի պատերազմը կը վերանորոգէր, եւ երկու գրիւ մանանէխի սերմ կը ղրկէր Լեւոնի, իբր բանակին շատութեան սպառնալից նշանակ (ՂՆԴ. 189)։ Այս արշաւանքին գլուծը դրուեցաւ Հարուն-էլ-Ռաշիտ, ամիրապետին կրտսեր որդին, այլ ի պատիւ միայն, զի դեռ շատ երիտասարդ էր, եւ բուն հրամանատարութիւնը կը վարէր Եահեա-պինի-Խալիտ, հին պարթեւական ցեղերուն սերունդ, Արաբացիներէ՝ Բարմեկեան կոչուած։ Պատերազմը ճիւղաւորուեցաւ, Արաբացիք տեղ տեղ յաջողութիւններ ունեցան։ Հայաստանի ոստիկան Եէզիտն ալ իրեն գունդերով Պոնտոսի կողմերը պատերազմ մը մղեց, ձախող հետեւանքով (ՂՆԴ. 191), բայց երկու կողմերն ալ հանդարտեցան պահ մը, եւ յարձակումները չնորոգուեցան։ Այդ պատերազմէն ետքը Մահտի իր որդւոյն Հարուն-էլ-Ռաշիտի յանձնեց Ատրպատականի եւ Հայաստանի իշխանութիւնը (ՎԵՐ. 372), որ փոխարքայութեան նման բարձրագոյն պաշտօն մը պիտի նկատուի, վասնզի բուն ոստիկաններ չդադրեցան Հայաստանի մէջէն։ Վերւ յիշուած Եէղիտէն ետք Օթման կամ Օսման մը կը գտնենք, հրամանատար եւ ազգապետ ի վերայ երկրիս (ՂՆԴ. 193), որ չենք գիտեր ճշդիւ թէ երբ պաշտօնի անցաւ, այլ հաւանական է, որ Հարունի պաշտօնի անցնելուն վրայ նշանակուած ըլլայ Եէզիտի տեղ։ Նոյն միջոցին, 780-ին, Լեւոն Դ. մեռաւ, արդէն հիւանդութենէ տկարացած ըլլալով, եւ իրեն յաջորդեց Կոստանդին Զ. Պերփեռուժէն, կամ Ծիրանեծին, այլ դեռ պզտիկ ըլլալուն մայրը Երինէ դշխոյ, կայսեր խնամակալ եւ իշխանութեան տէրը եղաւ։

« 615. Ժամանակին Կացութիւնը   |   617. Տաճատ Անձեւացի »
© Gratun.org