Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եսայի Ա. Եղիպատրուշեցի

617. Տաճատ Անձեւացի

Երինէ դշխոյ, մեծամտութեամբ եւ փառամոլութեամբ լեցուն կին մը, ուզեց կայսրութեան հին փառքը վերանորոգել, մանաւանդ որ Արեւմուտք բոլորովին ելած էր Բիւզանդականիշխանութեան ձեռքէն, եւ Փրանկաց թագաւորն Կարլոմանս կամ Կարոլոս Մեծն յաղթական կերպով տիրապետած էր Իտալիոյ։ Երինէ մտածեց գոնէ Արեւելքին կողմէն իր իշխանութիւնը ընդարձակել։ Լաքանսդրական զօրավար բանակով մը սկսաւ յառաջանալ, Մահտի իր Հարուն որդին անցուց իր բանակին գլուխը։ Արաբացիք յառաջեցին, բայց յունական գունդերը որոնց դարձեալ Հայ զօրավարներն էին հրամայողները, սկսան Արաբները նեղել, եւ այնպէս պաշարեցին որ պարէն ճարելու դժուարութեան մէջ ինկան, մինչեւ իսկ լինէր սով մեծ ի բանակին Իսմայէլի (ՂՆԴ. 191)։ Այդ միջոցին է որ Տաճատ Անձեւացի, Հայ զօրավարներուն առաջինը, ցաւած ըլլալով որ հեռութեամբ վարէր առ նա թագուհին, Արաբացւոց գլխաւորին Հարունի հետ բանակցութեան մտաւ։ Ինքն կանուխէն Արաբացւոց բռնութենէն փախած մէկն էր, եւ առ հարկի Յունաց ծառայութեան մտած, ուստի երբ իրեն ապահովեց, իր առջի դիրքը եւ փառաւոր կացութիւնը մը, որոշեց կայսրուհիէն վրէժը լուծել, եւ իր հայագունդով Արաբացւոց կողմը անցաւ, անոնց պաշարումը վերջացուց եւ դիւրաւ յառաջանալու ճամբաներն ալ ցուցուց, այնպէս որ Հարունի բանակը մինչեւ Կոստանդնուպոլսոյ դիմացը հասաւ, եւ ծանր պայմաններով կայսրն ու կայսրուհին հաշտութիւն խնդրելու խոնարհեցուց, եւ յաղթական ետ դարձաւ 782-ին։ Օտար պատմագիրներ Տաճատը իսլամութիւնն ալ ընդունած կ՚ըսեն (ԼՊԱ. 503), բայց մեր պատմագիրք այսպիսի բան մը չեն յիշեր, մանաւանդ թէ իբր Հայ քրիստոնեայ նախարար մը՝ պատրիկութեան պաշտօնին կոչուած ըլլալը պատմեն (ՂՆԴ. 193)։ Թէպէտեւ Օթման ոստիկան՝ դժուարութիւն կը հանէ, թէ ոչ է կամք միաբանութեան նախարարացն Հայոց, եւ թէ չեն ուզեր իրենց վրայ իշխան ճանչնալ մարդ մը, որ է ձեռն տուեալ առ արքայն Յունաց, սակայն Հարուն, որ երախտապարտ էր Տաճատի, մինչեւ հայր իւր անուանել զնա, իր որոշումը կը պնդէ, եւ Օթման յակամայ կամաց կը պարտաւորուի Տաճատի իշխանութիւնը ճանչնալ (ՂՆԴ. 194)։ Սակայն իր հակառակութիւնը չի դադրեցներ։ Քիչ ետքը Խազիրներու դէմ պատերազմի առթիւ, Տաճատն ալ միասին կը տանի, եւ ամարան տօթակէզ ամիսներու մէջ Քերան դաշտի հնոցաձեւ ապառաժներուպահպանութեան կը թողու, որուն չդիմանալով Տաճատ, անդէն կը մեռնի, ինչպէս նաեւ իրեն օգնականները՝ Բագարատ սպարապետ եւ Ներսէհ Կամսարական, եւ հայագունդերէն շատ շատեր։ Օթմանի այդ գործը մինչեւ Մահտի ամիրապետին ականջը կը հասնի, եւ այս պատաճառով զայն ոստիկանութենէ կը հանէ, եւ տեղ կը նշանակէ Ռոհ եւ Ռուհ անուն իշխան մը։ Վերջին եղելութիւնք ժամանակագրական կարգով կրնան դրուիլ 784-ին, որովհետեւ Ռուհի ոստիկանութենէն շատ չ՚անցնիր, եւ Մահտի ամիրապետ կը մեռնի 785-ին (ՂՆԴ. 195)։

« 616. Պատերազմներ և Ոստիկաններ   |   618. Համազասպ և Սահակ »
© Gratun.org