Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եսայի Ա. Եղիպատրուշեցի

620. Եսայի Մահը

Ժամանակին քաղաքական եղելութեանց վրայ թերեւս քիչ մը աւելի ընդարձակուած երեւի մեր գրուածը, քանի որ եկեղեցական պատմութիւն գրել է նպատակնիս։ Սակայն ոչ թէ եկեղցական եղելութեանց նուազութիւնն է որ զմեզ կը պարտաւորէ անոնց պակասը լրացնել, այլ բուն իսկ գործի պահաջ կը նկատենք այդ տեղեկութիւնները։ Եկեղեցական պատմութիւն գրողը, պարտաւոր է եկեղեցական կացութեան ճշգրիտ պատկերը նկարագրել, ինչ որ հնար չէ առանց ժամանակին դիրքն ու պարագաները պատկերացնելու, որոնցմէ կախում ունի եկեղեցւոյ կացութիւնը։ Եթէ յառաջ բերուած հարստահարութիւնները եւ միջադէպները լռենք, պակաս թողած պիտի ըլլանք Հայ Եեկեղցւոյ ներքին վիճակը ցուցնող փաստերը, եւ թերի պիտի ըլլան Հայ կաթողիկոսները գնահատելու կամ քննադատելու պէտք եղած տեղեկութիւնները։ Եսայի Եղիպատրուշեցին ալ իր ինքնութեան մէջ ճանչցուած չըլլար, եթէ չներկայէինք իր ժամանակին տեղի ունեցած ցաւալի դէպքերը, որոնցմով կը ներկայանայ նա ծովացեալ աղէտներու մէջ ընկղմած նաւաբեկեալ ղեկավար մը, որ միջոց չունի իր արթուն առաջնորդութեան արժանիքը ցուցնել։ Այսուհանդերձ մեր կաթողիկոսներ գովեստի արժանաւոր պէտք է համարուին, եթէ նոյնիսկ նաւաբեկութեան մէջ, կայմերն ու սամիկը վնասուած նաւին ղեկը ձեռքէ չթողուցին, եւ նաւը կորուստէ ազատեցին։ Այսպէս վերջացաւ Եսայիի ալ կեանքը, շարունակ վշտաց եւ աղետից մէջ, եւ փոխեցաւ երանելին առ Քրիստոս՝ սուրբ եւ ուղիղ հաւատով։ Եսայիի մահը նոր հարստահարութեան մը դուռ բացաւ եկեղեցւոյն վրայ։ Դժոխաձեւ եւ չարաշուք այրն ամբարիշտ, որ է Իբնդոկէ հարկահանը, ուղեց տիրանալ ամենայն ստացուածոց եկեղեցւոյն, եւ սպառնալիքներով բռնադատեց կաթողիկոսները ամէն բան միառմի յայտնել, եւ բան մը չծածկել։ Անոնք ստիպեալ մէջտեղ հանեցին, եւ եդին առաջի նորա զսպասս ցանկալիս ոսկւոյ եւ արծաթոյ եւ որ քարանց պատուականաց, եւ զհանդերձս թագաւորացն, զոր ի պատիւ սրբոյ եւ փառաւորեալ աստուածընկալ սեղանոյն եւ խորանին՝ Տեառն նուիրեալ էին (ՂՆԴ. 204)։ Ասկէ կը տեսնուի որ տակաւին Արշակունեաց օրերէն մնացած հարստութիւններ կան եղեր կաթողիկէին գանձաբանին մէջ։ Հարկահանը ուզածը եւ լաւագոյնը մէջէն առնելով, քիչ մաս մըն ալ թողած է նոր կաթողիկոսին յանձնուելու համար։ Այդ նոր տեսակ բռնութիւնը մտածած են ոստիկանն ու հարկահանը, հարկաւ Եսայիի անժառանգ մեռած ըլլալուն հիմնուելով, եւ անժառանգին ստացութիւնը տէրութեան իրաւունք ցուցնելով, իբր այն թէ կաթողիկոսարանը եւ կաթողիկէ եկեղեցին, կաթողիկոսի անձնական գոյքը ըլլային, եւ իր մահէն ետքը անտէրունջ ստացութիւն նկատուէին։ Այդ մեկնութիւնը պատմիչը բացատրած չէ, սակայն մեզ ծանօթ է, որ ամենէն սաստիկ բռնաւորներն ալ իրենց գործողութեանց երեւակայական կամ մտացածին ձեւ մը կու տան, զայն օրինաւորութեան ձեւով արդարացնելու համար։ Անտէրունջ ստացութիւնները՝ ուրիշ օրէնքներու մէջ առկախ կը մնան, մինչեւ որ գոնէ հեռաւոր ժառանգ մը յայտնուի, մինչ իսլամական օրէնքը անորդի կամ առանց մերձաւոր ժառանգի մեռանիլը բաւական կը սեպէ, թողօնը անմիջական գրաւումի ենթարկելու համար։

« 619. Կեղեքումներ և Գաղթողներ   |   621. Երկրորդ Ժողով Նիկիոյ »
© Gratun.org