Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եսայի Ա. Եղիպատրուշեցի

621. Երկրորդ Ժողով Նիկիոյ

Եսայիի վերջին օրերը տեղի ունեցաւ Նիկիոյ Երկրորդ ժողովը, զոր Յոյներ ու Լատիններ իբր եօթներորդ տիեզերական ժողով կ՚ընդունին, եւ որուն նպատակն էր պատկերներու պաշտամունքը հաստատել եւ պատկերամարտ վարդապետութիւնը դատապարտել։ Այդ վարդապետութեան ծագումը պատմեցինք արդէն (§ 564), որուն հեղինակը ոչ թէ աստուածաբան եկեղեցական մը, այլ կայսր մը եղաւ, Լեւոն Գ. Իսաւրացին։ Կայսրը առաջին անգամ ուզեց չափաւորել պատկերներու պաշտօնը, որ Յոյներուն մէջ չափազանցուած էր, եւ որուն չէր հանդուրժեր արեւելեան զգացումներով տոգորուած անձ մը, ինչպէս էր Իսաւրացին, որ ինքզինք ակարացած ալ կը զգար իսլամութեան կողմէն քրիստոնէութեան ուղղուած մեղադրանքներուն առջեւ։ Առաջ անպաշտօն կերպով սկսաւ գործել, վերջէն 724-ի հրովարտակը հրատարակեց, եւ շատ մը պատկերներ կործանել կամ վերցնել տուաւ, 728-ին իրեն համամիտ Անաստասը պատրիարք դրաւ Կոստանդնուպոլսոյ աթոռին վրայ, եւ մինչեւ իր մահը նոյն ուղղութեամբ գործեց։ Կոստանդին Ե. Կոպրոնիմոս, որ իրեն յաջորդեց, աւելի զօրաւոր կերպով մաքառեցաւ պատկերներու դէմ, եւ 754-ին յատուկ ժողով մը գոմարել տուաւ Կոստանդնուպոլիս, ուր 338 եպիսկոպոսներ նզովքով դատապարտեցին պատկերներու պաշտօնը, եւ իբր եօթներորդ տիեզերական ժողով հռչակեցին իրենց որոշումը։ Ժողովական վճիռով զօրացած Կոստանդին՝ հալածանքի ալ ձեռնարկեց պատկերներու պաշտպաններուն դէմ, եւ նոյն ընթացքը շարունաակուեցաւ նաեւ իր յաջորդին Լեւոն Խազիրին ատեն, մինչեւ որ Երինէ դշխոյ կայսրութեան ղեկը ձեռք առնելով, պատկերապաշտութեան հովանաւոր կանգնեցաւ, եւ 780-ին սկսելով ուղղութիւնը փոխուեցաւ, եւ աւելի ալ շեշտուեցաւ երբ 784-ին Տարասփոս պատրիարքական աթոռ բարձրացաւ։ Կայսրուհին եւ պատրիարքը իրարու օգնելով, եւ դուրսէն ալ Հռոմի հայրապետներուն օգնութիւնը ունենալով, 786-ին ժողով մը գումարեցին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, 754-ի ժողովը մերժելու եւ պատկերամարտութիւնը դատապարտելու համար։ Օգոստոսի առաջին օր ժողովը պիտի բացուէր, բայց զինուորներ եւ ժողովուրդ ընդդիմացան եւ խափանեցաւ, եւ ժողովը Նիկիոյ մէջ գումարուեցաւ յաջորդ 787 տարին, Սեպտեմբեր 24-ին, 337 եպիսկոպոսներու ներկայութեամբ, եւ Հոկտեմբեր 13-ին եօթներորդ եւ վերջին նիստին մէջ ժողովական որոշումը հռչակուեցաւ, եւ 22 բարեկարգական կանոններ ալ հաստատուեցան։ Մեր պատմութեան համար բաւական ըլլայ այդչափ ինչ քաղած ըլլալ, քանի որ ուղղակի Հայոց հետ յարաբերութիւն ունեցող կէտ մը չկայ այդ ժողովին մէջ։ Մեր եկեղեցին սկիզբէն ի վեր շատ զգուշաւոր եւ չափաւոր եղած է պատկերներու մէջ, սեղանի պատկերէն զատ ուրիշ պատկեր չներելով, արձանները բոլորովին մերժելով, եկեղեցական պաշտամունքի գործածուելիք նկարն եւ ուրիշ պատկերն օծելով, եւ տուներու մէջ պաշտամունքի պատկեր չընդունելով։ Ինչ որ ընդունուած էր Նիկիոյ Երկրորդ ժողովէն առաջ, նոյն պահած է ժողովէն ետքը ալ, անկախաբար ժողովական որոշումէն, որուն տիեզերական ժողովի ոյժ ալ չէ տուած, թէ ինքն մասնակցած չլինելուն, եւ թէ անոր նախընթացներն ալ ընդունած չլինելու պատճառով։ Իրաւ Տաթեւացին զայն կը յիշէ, բայց միայն յայտնի ժողովք ազգաց չարքին մէջ, իբր պատմական յիշատակ միայն, եւ ոչ իբրեւ ընդունելութեան առարկայ, զի նոյն չարքին մէջ Քաղկեդոնի ժողովն ալ կը դնէ (ՏԱԹ. 544)։ Միայն չենք կրնար բացատրոլ, թէ ինչպէս եւ որու ձեռքով Նիկիոյ ժողովը՝ եօթներորդ սուրբ ժողով յիշատակութեամբ անցած է Յայսմաւուրքին մէջ (ՅԱՍ Բ. 185), սակայն առանց նախընթացներու եօթներորդ մը՝ արդէն անհիմն բան մըն է։ Միւս կողմէն Յայսմաւուրին անտեղի եւ անճահ յաւելուածներով ատեն ատեն պճողուած լինելը, ամենէն ընդունուած ստուգութիւն մըն է։ Պատմագիրներուն մօտ բնաւ յիշատակ մը չենք գտներ, որ Եսայի չմեռած տեղեկութիւն ունեցած ըլլայ յիշեալ ժողովին վրայօք, կամ այդ մասին որեւէ որոշում տուած կամ կարծիք յայտնած ըլլայ։ Ժողովին անունն իսկ անծանօթ է մեր պատմիչներուն։

« 620. Եսայի Մահը   |   622. Ընտրութիւն և Նախընթաց »
© Gratun.org