Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ա. Դըւնեցի

622. Ընտրութիւն և Նախընթաց

Եսայիի յաջորդին ընտրութիւնը շփոթ կերպով մը բացատրուած ըլլալուն, ոմանք կարծեցին, թէ սա ինքն է հայրապետանոցի դրան երէց Ստեփանոսը (§ 593), որ ոչ օրինաւոր կերպով, այլ ոստիկանին կաշառք տալով զայն հաճեցուցած եւ կաթողիկոսութիւնը իւրացուցած ըլլայ (ՉԱՄ. Բ. 419)։ Այդ մասին մեր առաջին դիտողութիւնն է, թէ ոչ մի նշան չկայ Ստեփանոս կաթողիկոսը Ստեփանոս դրաներէցին հետ նոյնացնելու, եւ թէ այսպիսի նոյնացում մը ոչ մի պատմագիրէ նշանակուած չէ, եւ լոկ անունի յարմարութիւնը չի բաւեր այսպիսի կարծիք մը կազմելու։ Ընդհանրապէս վիճակաւոր եպիսկոպոսներէն կ՚առնուէին կաթողիկոսները եւ ոչ երէցներէն։ Բաց աստի եթէ Ստեփանոս դրաներէց կաշառքով աթոռ բարձրացող մէկը եղած ըլլար, պատմութիւնը անոր մասին բարի վկայութիւն տուած չէր ըլլար, ոչ թէ միայն իբր բանիբուն եւ հաս ամենայն իմաստասիրական եւ գրամատիկոս արուեստից, այլեւս իբր հանդերձ հոգեւորական առաքինութեամբ հռչակուած մէկ մը (ԿԻՐ. 40)։ Իսկ կաշառքի յիշատակութիւնը կը գտնենք Ղեւոնդի մօտ, որ մինչեւ յաջորդել յաթոռ հայրապետութեանն զՍտեփանոս՝ բազում կաշառօք յաջորդեալ ըլլալը կը պատմէ (ՂՆԴ. 204), եւ անկէ առնելով կը կրնեն Անեցին (ՍԱՄ. 89) եւ Կիրակոս (ԿԻՐ. 42)։ Իսկ ուրիշ պատմագիրներ այսպիսի բան մը չեն յիշեր, եւ Պատմաբանը յայտնապէս զՍտեփանոս ոմն ի Դուին քաղաքէ կացուցանէին յառաջնորդութիւն կ՚ըսէ (ՅՈՎ. 138), եւ ոչ թէ Ստեփանոս կաթողիկոսութիւնը կը գրաւէր։ Բառին իմաստին գալով, կաշառք կը կոչուի՝ ոչ միայն ուղղութենէ մոլորեցնելու համար տրուած գինը, այլեւ բռնութենէ ազատելու համար տրուած փրկանքը։ Մեր պարագային մէջ ալ, եղելութեանց ընթացքը աւելի այս երկրորդ իմաստը կը թելադրէ, իբր զի Սիւլէյման եւ Իպնդոկէ, ոստիկանն ու հարկահանը, որ հանգուցեալ կաթողիկոսին մահուամբ հայրապետանոցը կողոպտել ձեռնարկեցին, նորընտիր կաթողիկոսն ալ ճանչնալ եւ հաստատել չեն ուղած, առանց մեծագումար վճարում մը ստանալու, եւ այս երեսէն նեղուած Ստեփանոս, պարտաւորուած է վատնել զամենայն ինչս եւ զստացուածս, որպէսզի գիւղից եւ ծառայից՝ պարտուց թողութիւն ըլլայ, զորս հարկահանը իբր երաշխաւորութիւն գրաւի ներքեւ առած պիտի ըլլայ (ՂՆԴ. 204)։ Հետագայ ժամանակներու մէջ ալ, եւ մինչեւ իսկ մեր ժամանակները, կաթողիկոսներու եւ պատրիարքներու հաստատութեան հրովարտակները վճարումներով կը ստացուէին, եւ նոյն իսկ կամակերպեալ դրութեանց ներքեւ՝ դիւանական տուրքի օրինաւոր կերպարանը առած են այդ վճարումները։ Այս տեսութիւններով մենք չենք յօժարիր Ստեփանոս կաթողիկոսին վրայ, ապօրինի կաշառքով աթոռը իւրացուցած ըլլալու մեղադրանքը բեռցնել։ Եւս առաւել անհիմն կը համարինք ոմանց կարծածը, թէ Ստեփանոս իբրեւ կաշառք ուտող՝ պաշտօնէ զրկուեցաւ (ԵՓՐ. Ա. 588), զի այս մասին հիները բնաւ ակնարկ չունին։

« 621. Երկրորդ Ժողով Նիկիոյ   |   623. Տարիքն ու Մահը »
© Gratun.org