Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովսէփ Բ. Փարպեցի

629. Ընտրութիւնն ու Ագարակները

Յովսէփի հայրենիքն ալ Արագածոտն գաւառն է, իսկ բուն ծննդավայրը ըսուած է ի բնակչաց Սրբոյն Գրիգորի (ՅՈՎ. 142), կամ ի գեղջէ Սուրբ Գրիգորի (ԱՍՈ. 108), եւ այդ բացատրութեամբ կ՚իմացուի Փարպի գիւղը, ուր Լուսաւորչաշէն եկեղեցի մը եղած է, իբրեւ նշանաւոր ուխտատեղի (ԱՐԱ. 159)։ Եթէ լոկ ի բնակչաց բացատրութիւնը ըլլար, կրնար Զուարթնոց Ս. Գրիգորի եկեղեցիին վրայ ալ իմացուիլ, այլ ի գեղջէն ըսելը Փարպին կը մատնանշէ։ Յովսէփ կաթողիկոսին Կարիճ մակդիր անուն ալ տրուած է (ԱՍՈ. 158), առանց պատճառը բացատրելու։ Եթէ խայթելու եւ վնասելու իմաստով առնուած է, ոչ մի պարագայ չ՚արդարացներ, զի ընհակառակն եկեղեցւոյ եւ հայրապետութեան արիասիրտ պաշպան եղած է Յովսէփ, այնպէս անտեղի չէր լիներ կասկածիլ, թէ մի գուցէ Կտրիճ կոչուած, իսկ գրչագրական սխալով Կարիճ դարձած ըլլայ։ Յովսէփի կաթողիկոսութեան միջոցին ոստիկան եկաւ Խուզիմա անուն մէկ մը (ՅՈՎ. 142), զոր պէտք է իբր Սիւլէյմանի անմիջական յաջորդ նշանակել, որովհետեւ սովորաբար երկար պաշտօնավարութիւն կը վերագրուի Սիւլէյմանի, որ մերձաւորաբար 787ին պաշտօնի անցած էր, եւ Յովսէփ կաթողիկոս 795ին ընտրուեցաւ։ Խուզիմա ալ ոչինչ ընհատ իր նախորդէն՝ Հայերն ու Հայաստանը ընկճելու հետամուտ, զընդ իւրեւ կացեալսն նուաճէր, եւ հպատակները կը կեղեքէր։ Խուզիմա նոր տեսակ բռնութիւն մըն ալ աւելցնելով, դաստակերտներ եւ ագարակներ իւրացնելու կ՚աշխատէր, իբր թէ ի պատճառս գնոց արծաթոյ, բայց հարկաւ չնչին գնով մեծամեծ կալուածներ իւրացնելու համար, առերեւոյթ օրինաւորութեան պատրուակով։ Աւելի իր փափաքը գրգռեցին կաթողիկոսարանի կալուած եղող երեք մեծամեծ դաստակերտներ իրենց ագարակներով, այսինքն է Արտաշատը, Կաւակերտը եւ Հոռոմոց մարգը, որ կը գտնուին Արարատի դաշտին մէջ, Հրազդանի արգասաբեր եւ այգեւէտ հովիտին երկայնը։ Խուզիմա ի չար ցանկութենէն եւ ի դիւամոլ ագահութենէն գրգռուած (ՅՈՎ. 142), ամէն տեսակ ճնշում ու բռնադատութիւն գործածեց կաթողիկոսին վրայ, որ հաւանի իրեն փոխանցել յիշեալ երեք դաստակերտները, սակայն Յովսէփ բացարձակապէս մերժեց, պնդելով եկեղեցական ստացութենց նուիրականութիւնը, եւ անոնք օտարանելու համար իր անձեռնհասութիւնը, նկատի ունենալով միանգամայն անիրաւ առեւտուրէն առաջ գալիք վնասը։ Խուզիմա Յովսէփը համոզելու ամէն միջոցները ըսպառնալէն ետքը, զայն բանտարկել ալ տըւաւ, հարկաւ որեւէ սնոտի պատրուակով մը, եւ բանտին մէջ ալ կապէր զնա ի շղթայս, եւ գահիւ հարկանէր զայրն Աստուծոյ։ Խուզիմա կը յուսար որ Յովսէփ զարհուրեալ՝ առ նա զհայցեալն տացէ, բայց նա ոչ բանտէն ու շղթաներէն, եւ ոչ բրածեծ ըլլալէն կ՚ընկճուէր, այլ քաջապէս համբերէր, եւ ուզուած հաւանութիւնը չէր տար (ՅՈՎ. 143)։ Այդ բռնութեանց կարգին պէտք է դնել, կաթողիկոսին եղբօր սպանութիւնը՝ Մեծամօր գետին աղբերակին կողմերը, ոստիկանին դաւաճանութեամբ, զի աւելի նպատակայարմար էր այն իբրեւ ահացուցիչ միջոց մը, քան թէ իբրեւ վրէժխնդրութեան գործ (ՅՈՎ. 144)։

« 628. Ընտրութիւնն ու Մահը   |   630. Յովսէփի Դիմադրութիւնը »
© Gratun.org