Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1154. Լևոնի Գերեդարձը

Երբ այդ ամէնը Կիլիկիոյ մէջ տեղի կունենար, թագաժառանգ Լեւոնը Եգիպտոսի մէջ գերի կը մնար։ Եգիպտացի բանակը 15 օր Կիլիկիան ամբողջ աւերելէ ետքը ճամբայ ելած էր, Լեւոնն ալ կալանաւոր տանելով (§ 1142), որպէս զի Փնտուխտար սուլտանին ներկայացնէ, որ չէր ընդ զօրսըն եկեալ։ Սուլտանը Լեւոնի զիմաստուն բանս լուեալ, զնա սիրով մեծաւ պատուեալ էր, եւ հրաման ալ տուած էր որ Երուսաղէմի ուխտագնացութիւնը կատարէ իբր կալանաւոր, եւ անկէ յԵգիպտոս յառաջացեալ էր, եւ անդահոր ի բանտ ածեալ էր շղթայակապ արքայորդին (ՎԱՀ. 225), որ երեսնամեայ էր եղեալ այդ միջոցին։ Լեւոն բանտին մէջ համբերատար եւ հոգեսէր կեանք մը ունէր, որ զսուլտանն ի գութ շարժեց, եւ ի կապանաց զնա ածեալ, եւ միշտ առ ինքն մեծարեալ պահեց (ՎԱՀ. 226)։ Կուզէր իսկ անոր ազատութիւնը շնորհել, բայց կը սպասէր որ առաջին քայլը Հայոց թագաւորին կողմէն ըլլար։ Հեթում ընդհակառակն յուսալով որ Արեւմուտքէն ու Արեւելքէն, Լատիններէն ու Թաթարներէն օգնութիւն պիտի հասնի, եւ Եգիպտացւոց վրայ յաղթութեամբ մը պիտի կարենայ զաւկին ազատութիւնը կարգադրել. երկար ատեն դիմումի գաղափարը չունեցաւ, մինչեւ որ տարիուկէս անցաւ վրան, եւ այլեւս յուսակտուր եղաւ երկու կողմէն ալ գալիք օգնութեանց վրայ։ Այն աիեն միայն ստիպուեցաւ Հեթում, իր զաւկին ազատութեան համար Եգիպտոսի սուլտանին դիմումները։ Փնտուխտար Պաղտատ գտնուած էր, քաղաքին Հալաւունէ գրաւուած միջոցին (§ 1137), այլ յաջողած էր փախչիլ Սղըր անուն երիտասարդ ազգականին հետ։ Թաթարներուն հետապնդած ատենը՝ Սղըր իր լաւ ձին Փնտուխտարի էր տուած արագ փախչելու համար, վստահելով որ եթէ ինքն տկար ձիով գերի ալ իյնայ, Թաթարներ իրեն մանկութեան կը խնայեն եւ չեն սպաններ, եւ այսպէս ալ եղած էր։ Բայց Փնտուխտար իրեն պարտք մը կը սեպէր Սղըրը գերութենէ ազատել (ՉԱՄ. Գ. 265), եւ երբոր Հեթումի դիմումը ստացաւ, պայման դրաւ փոխանակել զայն Սղըրի հետ, որուն անունը Սղուր (ՉԱՄ. Գ. 225), եւ Անգաղըսար (ՉԱՄ. Գ. 268), եւ Սանկոլասար (ՀԵԹ. 52) եւ Անդոլաշար ալ (ԿԱԼ. 395) գրուած է։ Հեթում պարտաւորուեցաւ դիմել Ապաղա խանին Սղըրի ազատութեան համար, զոր խանը սիրով շնորհեց բարեկամը մխիթարելու համար, եւ այս փոխանակութեամբ եւ բերդ մը տալով ու երկուք ալ քանդելով, ու երդմամբ դաշինս եդեալ, եւ զհաշտութիւնն կատարեալ (ՎԱՀ. 226), յաջողեցաւ Հեթում իր թագաժառանգ որդին ազատել։ Կալանոս կը համարձակի վնասակար եւ անիրաւ կոչել այդ դաշինքը (ԿԱԼ. 394), որով Հայեր Լատիններու հետ ունեցած դաշինքին խզած պիտի նկատուէին, սակայն մենք աւելի վնասակար եւ անիրաւ կը գտնենք, Հայերուն Լատիններէն հրապուրուելով նորէն Եգիպտացւոց հետ թշնամանալնին, որով հետզհետէ իրենց վտանգը եւ կործանումը պատրաստեցին Եգիպտացիներուն երեսէն։ Երանի թէ այն մեծ ուրախութիւնն, որ եղեւ հօրն եւ աշխարհիս Հայոց, (ՍԱՄ 0151), եւ որով Հայեր բովանդակ ընդդէմ երթեալ եւ ցնծութեամբ Լեւոնը տեսեալ կուրախանային, անփոփոխ մնացած ըլլար, եւ անգամ մը որ Եգիպտացւոց կողմէ հալածուած էին, կրկին անոնց ցասումը չհրաւիրէին։ Լեւոնի գերութեան տեւողութիւնը ամ մի եւ տասն ամիս եղած (ՎԱՀ. 226), եւ գերութիւն ալ 1266 սեպտեմբերին հանդիպած ըլլալով (§ 1142), 1268 յուլիսին պէտք կըլլայ դնել անոր ազատութիւնը, եւ աւելի ճշդութեամբ, յունիս 24-ին կը դրուի Դամասկոսէ ազատ թողուիլը (ՍԻՍ. 555)։

« 1153. Արդիւնք և Արժանիք   |   1155. Հեթումի Մահը »
© Gratun.org