Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովսէփ Բ. Փարպեցի

631. Դիպուածներ և Մահը

Խուզիմայի ոստիկանութեան, դաստակերտներունն խնդիրն, Յովսէփի գործերուն, եւ Հօլի անուանման թուականները հաստատելու համար, որոշ նշաններ չունինք, սակայն յայտնի է որ երկարած են Խուզիմայի նենգաւոր հետապնդումները, իսկ աւելի ալ երկար եղած կ՚ըլլայ դատը, եթէ ուղղակի ամիրապետին ատեանին առջեւ հաստատուեցաւ եկեղեցւոյ իրաւունքը, եւ Կաւակերտն ու Հոռոմոցնարգը ետ առնուեցաւ։ Միւս կողմէն Յովսեփ ամս մետասան հայրապետութիւն վարելէ ետքը վախճանած է (ՅՈՎ. 114), որ բաւական տրամադրելի ժամանակ թողած է յիշատակուած եղելութիւնները լրացնելու։ Յովսէփի կաթողիկոսութեան 1է տարիները, առանց բացառութեան կրկնուած են ամէն պատմագիրներէ եւ ցուցակագիրներէ, որով նորա վախճանը կ՚իյնայ 806 տարին։ Այդ միջոցին դէպքերէն կը յիշուի Խազիրներու ասպատակութիւն մը Հայաստանի մէջ, իրենց թագաւորին աղջկան Հայաստանի մէջէն Խորասան գացած ատեն, ճամբան մեռնելուն պատճառաւ, թէպէտ սպանութեան կասկած ալ չէր կրնար ըլլալ։ Երկու ամիս շարունակ երկիրը աւերելէ եւ աւարելէ ետքը՝ ետ դարձած են Խազիրները, Արաբացի նոր գունդեր հասնելուն վրայ (ՎԵՐ. 385)։ Իսկ Յուանակ կայսրութեան մէջ, կը յիշուի Հայ գունդերուն Երինէ դշխոյին դէմ ելնելը, որ բաւական վտանգի ենթարկեց անոր իշխանութիւնը, սակայն նա յջողեցաւ շարժումը զսպել, եւ Հայ զինուորներէն հազար մը Արշիպեղագոսի կղզիները, եւ մաս մըն ալ Թրկիոյ հեռաւոր բանակատեղիները ցրուել (ԼՊԱ. 503)։ Իսկ Երինէ որ իբր որդւոյն Կոստանդինի գահակից, ինքն էր բուն իշխանութիւն վարողը, 790-ին Կոստանդինի նախաձեռնութեամբ պալատէն հեռացուեցաւ, եւ 15 ամիս աքսորեալ մնաց Մարմայի եզերքը Ելեւթերիա քաղաքը, այլ յաջողեցաւ նորէն որդւոյ հետ հաշտուիլ եւ առջի դիրքը գրաւել։ Երինէ ասով չգոհացաւ, այլ իշխանութիւնը ամբողջ ձեռք անցնելու համար, 797-ին իր որդւոյն դէմ դաւաճանութիւն մը կարգադրեց, եւ զայն կուացնել տալով գործէ հեռացուց։ Բայց միւս կողմէն իրեն դէմ ալ դաւադրութիւնները շատցան, մինչեւ որ Վարդան Հայկազն, Հայ գունդերու պաշտպանութեամբ զայն գահէն վար կ՚առներ, եւ ինքն կայսր կը հռչակուէր 802-ին, թէպէտ ինքն ալ տեղի կու տար Նիկեփորոսի, որ հակառակ երդման զայն կըւ կուրացնէր, եւ կը փակէր Իշխանաց կղզիներէն Պռոտիի վանքին մէջ։ Իսկ Երինէ Իշխանաց կղզիները, եւ յետոյ Լեսբոս կղզի աքսորուելով, այնտեղ մեռած է 803 Օգոստոս 9-ին եւ որովհետեւ վերջին տարիներու մէջ բարեգործութեանց, եւ աքսորի մէջ ապաշխարութեանց հետեւած էր, Յոյներ զայն սուրբերու կարգը անցուցած էն։ Նիկեփորոս նախ բանակցելով, եւ յետոյ զէնքով փորձեց Երինէի ժամանակ հաստատուած Արաբացւոց հարկէն ազատիլ, այլ չյաջողեցաւ եւ պարտաւորուեցաւ վճարումը շարունակել։ Այս վիճակին մէջ էին Հայաստանի գործերը, եւ անոր տիրապետողներուն յարաբերութիւնները, երբոր Յովսէփ կաթողիկոս իր բազմաշխատ կեանքը կը կնքէր 806-ին, իսկ մահուան պարագաները յիշուած չեն։

« 630. Յովսէփի Դիմադրութիւնը   |   632. Ընտրութիւն և Նկարագիր »
© Gratun.org