Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Բ. Կակաղեցի

636. Բագրատունիք և Սիինիք

Օգտակար կը սեպենք այստեղ համառօտ տեղեկութիւն մը տալ Բագրատունեաց ժամանակակից ազգաբանութեան վրայ, որ կարեւոր է առաջիկայ եղելութիւնները լուսաբանելու համար։ Իբրեւ արմատ կ՚առնենք, Աշոտ Բագրատունին պատրիկը, Վասակի որդին (§ 537), Բագրատի եղբօրորդին, եւ Սահակ պատրիկի հօրեղբօրորդին (§ 559)։ Աշոտի որդիք են Սմբատ եւ Վասակ, որոնց առաջինը սպարապետ եղաւ (§ 609), բայց Բագրեւանդի պատերազմին մէջ ապաննույցաւ (§ 612)։ Սմբատի որդիներն են Աշոտ Մսակեր եւ Շապուհ, եւ աղջին մը, որ Վըրաստանի հետ ամուսնացաւ (ՎԱՐ. 79)։ Աշոտ սպարապետութիւնը ժառանգեց (§ 615), իսկ Շապուհ Սեւադայի դէմ պատերազմին մէջ մեռաւ (§ 614)։ Աշոտ խաղաղութեամբ վախճանեցաւ, եւ իրեն յաջորդեց իր որդին Սմբատ (§ 634), որ երեք զաւակ ունեցաւ, Աբաս, Աշոտ եւ Սահլ։ Արաբացւոց մէջ մեծ բարեբախտութիւն կը համարուէր մանչ անդրանիկ մը, եւ այս պատճառաւ հայրեր իրենց անդրանիկին անունով մականուն կը կազմէին, այս սովորութեան համեմատ Սմբատ ալ Աբրաբաս կամ Ապուէլ-Ապպաս այսինքն Աբասի Հայր մականունով ճանչցուած է ժամանակակիցներէն։ Կրտսեր որդւոյն Սահլ անունն ալ, արաբական Սալիհ անունը պէտք է ըլլայ։ Սմբատի միւս զաւակ Աշոտն է, որ մեծ դեր ունեցաւ, թագաւոր հռչակուելով։ Մսակերի եղբայր Շապուհը շատ որբեր թողած է պատմութեան համեմատ, սակայն միայն Աշոտի մը անունը կը յիշուի իբր Սպերի իշխան, մինչ միւս կողմէն առանց հայրանունի չորս եղբայրներ կը յիշուին իբր Սմբատի մերձաւորներ, զորս մենք անհաւանական չէինք կարծեր իդր Շապուհի որդիներ եւ Սմբատի հօրեղբօրորդիներ ճանչնալ։ Այս կարծիքին նպաստաւոր կը նկատենք տեսնել, որ Դաւիթը Սմբատի եղբայր կը կոչուի (ՎԱՐ. 79), որ հօրեղբօրդիներու ալ տրուած անուն է։ Այս չորսերն են Դաւիթ, Սահակ, Մուշեղ եւ Բագարատ, որոնցմէ առաջինը եւ վերջինը փեսայութեամբ զանազան կողմերու իշխաններ եղան, Դաւիթ Տարոնի Օձ բերդին, եւ Բագարատ Սասունի Սիմ լերան։ Աշոտ Սպերցիին որդին եղած է Շապուհ, որ է նոյն ինքն Շապուհ Բագրատունի պատմագիրը։ Աշոտ Վասակեան պատրիկին միւս որդւոյն Վասակին դառնալով՝ կը յիշատակուին որդին Ատրներսէհ, Ատրներսէհի որդին Աշոտ Վրաց պատրիկ, Աշոտի որդին Բագարատ, Բագարատի որդին Դաւիթ, եւ Դաւիթի որդին Ատրներսէհ Վրաց թագաւորը, որոնցմէ սերած է Վրացի Բագրատիոն ազգատոհմը։ Սիւնեաց տունն ալ, որ ամէն ատեն նշանաւոր եղած է պատմութեան մէջ, երկուքի բաժնուած էր այդ միջոցին, եւ երկու իշխանական տուներ կը կազմէր Սիւնեաց նահանգին մէջ։ Առաջին ճիւղէն այս միջոցին կը յիշուհին Վասակ եւ Ֆիլիպէ եղբայրներ, Վասակի որդիներ Ֆիլիպէ եւ Բաբգէն, իսկ Ֆիլիպէի որդին Ներսէհ, որ սպաննեց Աղուան Վարազտրդատ իշխանը իր ազգատոհմով։ Իսկ միւս ճիւղէն էր Սահակ որ Կաւակերտի պատերազմին մէջ սպաննըլեցաւ (§ 635), եւ անոր որդին Գրիգոր՝ Սուփան մականուանեալ, որ չենք գիտեր, եւ բացայայտուած՝ չենք գտներ թէ ինչ իմաստով փաղաքշական անուն է նկատուած (ՕՐԲ. 211)։ Գրիգորի որդին ալ եղաւ Վասակ, որ նոյնպէս փաղաքշական մականունով Գաբուռ կոչուեցաւ (ՕՐԲ. Ա. 213)։ Այստեղ յիշենք Աղուանից իշխան Վարազդատի դուստր Շահանդուխտը, անզուգական գեղեցիկ օրիօրդ մը, որ Սիւնեաց հարս դացած ատեն, Տաթեւի մօտ այլազգի սուսերամերկներու կողմէ յարձակում կը կրէ, եւ երբ կը տեսնէ որ իրեն հետ եղողները սպաննելէ ետքը, զինքն յափշտակելու վրայ են, մահը աչքը առնելով, ձին կը մտրակէ եւ ժայռէ մը վար կը գահավիժէ։ Շահանդուխտ անվնաս մնալուն վրայ, կ՚ուխտէ այնտեղ մնալ ճգնութեամբ, ուրիշ աղջիկներ ալ կը միանան իրեն, եւ կուսաստան մը կը կազմեն, ուր եւ 30 տարի ճգնելով սրբութեամբ կը վախճանի (ՕՐԲ. Ա. 208)։

« 635. Դաւիթ Բանագնաց   |   637. Ընտրութիւն և Ժամանակ »
© Gratun.org