Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

638. Բաբանի Խլրտումները

Պարսից խլրտումները դադրած չէին, Ջահապի եւ Սեւադայի շարժումներուն բուն գլուխն էր, Բաբ կամ Բաբիկ կամ Բաբան անուն մէկ մը, որ կրօնական ձեւեր ալ խառնած էր իր շարժումին, եւ նոր վարդապետութիւններ ալ կ՚աւանդէր, եւ երեւի թէ հին մազդեզական կէտեր էին իսլամութեան վրայ պատուաստուած։ Մոթասսէմի օրով աւելի սաստկացան Բաբանի արշաւանքները, որ անխտիր Պարսկաստանի եւ Հայաստանի մէջ կը տարածէր իր սարսափն ու կոտորածները, Արաբական պետութիւնը այն կողմերէն հեռացնելու միտքով։ Բաբան մը կը յիշուի, որ Վասակ Սիւնիի դուստրը իրեն կին առած, եւ այս կերպով մաս մըն ալ երկիր գրաւած էր, բայց վերջէն այն կողմեր անհնազանդ եղած էին հրամանի եւ օրինաց Բաբանայ։ Բաբան նորէն յարձակելով սաստիկ եւ անողորմ կոտորածի մատնած էր երկիրը (ՕՐԲ. Ա. 22), եւ միւս տարին ալ Գեղարքունի գաւառը մտած, Մաքենացոց մեծ վանքը կործանած, եւ 15, 000 հոգի ջարդած էր (ՕՐԲ. Ա. 203)։ Կը յիշուի եւս Աբդլհեդ ոմն, միեւնոյն պարսիկ արշաւանքին ճիւղերէն, որուն դէմ ելած էԲաբգէն Սիւնի եւ ասպատակը ցրուած (ՎԱՐ. 80)։ Մենք չենք կարծեր ամէն յարձակմանց մէջ Բաբանը տեսնել, այլ անոր անունով գործող զօրավարներ։ Մոթասսէմ ամիրապետ խէտք զգաց վերջնապէս նուաճել Բաբանի ապստամբութիւնը, որ մինչեւ իսկ Պաղտատի վրայ սպառնալ կը յանդգնէր, եւ լիազօր հրամանատարութեամբ Հայասատան ղրկեց Աֆշին կամ Ափշին ոստիկանը, բնիկ անունով Հայտար-պինի-Քաուս, ծագմամբ Թուրքաստանէն։ Քանի մը տարիներ տեւած են Աֆշինի եւ Բաբանի մղած պատերազմները, ճակատամարտներէն խուսափելով, եւ թշնամին նեղի դնելով եւ պաշարելով՝ զայն ձեռք ձգելու համար (ՎԵՐ. 440)։ Աֆշինի գործակից էին Սմբատ սպարապետ եւ որդիները, որոնցմէ Սահլ Բագրատունի կը յաջողի ձերբակալել Բաբանը եւ Աֆշինի կը յանձնէ (ՎԱՐ. 79)։ Օտար պատմագիրներ ալ կը ճանչնան Բաբանը ձերբակալող Սահալ-պինի-Սմբատ զօրավարին անունը (ՎԵՐ. 440), եւ 837-ին կը դնենեղելութիւնը։ Սահլի հազարիցս հազար կշիռ արծաթոյ եւ այլեւս հարիւր հազար պարգեւ կը տրուի (ՎԱՐ. 79), իսկ Բաբան իր եղբօրը եւ իրեններէն 3, 300 գերիներու հետ Պաղտատ կը տարուի, եւ ձաղանքի ենթարկուելէ ետքը, ծայրակոտոր եւ փայտէ կախուած կը սպաննուի (ՎԵՐ. 440)։

« 637. Ընտրութիւն և Ժամանակ   |   639. Մանուէլ Մամիկոնեան »
© Gratun.org