Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

640. Յովհաննէսի Զրպարտուիլը

Յովհաննէս կաթողիկոսի գարծունէութեան նշանը չունին այդ ամէն եղելութեանց մէջ, որք կը գրաւեն նորա կաթողիկոսութեան առաջին ութը տարիները։ Արծրունին կը ներկայացնէ զայն իբր եկեղեցական եւ բարոյական բարեկարգութեանց նախանձայոյզ հայրապետ մը, որ կ՚աշխատէր որպէսզի վկայեսցեն ըստ անուան քրիստոնէութեանն եւ գործն (ԱՐԾ. 127), որով ոչ ամենուն հաճելի կ՛ըլլար իր խստապահանջութիւնը։ Բագարատ Բագրատունի Սասունի իշխանը, որ համաձայն չէր եղած Յովհաննէսի ընտրութեան, նոր դիրքի տէր եղած էր, զի հրամանատար եւ իշխան իշխանաց Հայոց անունը կը տրուի անոր (ՅՈՎ. 147)։ Այդ կոչումը ոմանք ոստիկանի պաշտօնին նոյնանշան կարծելով, Բագարատի անունը ոստիկաններու շարքին անցուցած են, իբր Հօլի յաջորդ (ՉԱՄ. Բ. 441), սակայն դժուարին է այդ տեսակ պաշտօնը մը վերագրել Բագարատի։ Ուրիշ տեղ միայն իշխան Տաւրոս լերին ըսուած է (ՎԱՐ. 80), կամ պարզապէս իշխան Հայոց (ՕՐԲ. Ա. 212), կամ թէ ունէր յայնժամ զգլխաւորութիւն բարձակցութեան իշխանաց Հայոց (ԱՐԾ. 199)։ Արդէն յիշած ենք թէ Հայաստանի մէջ Արաբացի ոստիկանէն զատ Հայ պատրիկ մը եւ Հայ սպարապետ մը եւս կը գտնուէին իբր ոստիկանին օգնական, եւ երբեմն ալ այս երկու պաշտօններ մէկ անձի վրայ կը միանային, ուստի Բագարատի պաշտօնը պատրիկութիւն եղած կրնար ըլլալ, քանի որ սպարապետութիւնը Սմբատի վրայ էր։ Յայտնի չէ թէ ինչ արժանիքով Բագարատ այդ պաշտօնին հասած էր, կամ թէ իրօք այդ պաշտօնը ունէ՞ր, միայն թէ ազդեցութիւն գործածելու առիթ գտաւ, եւ անկէ օգտուելով ուզեց Յովհաննէսի դէմ հակառակութիւնը գլուխ հանել, քանի որ խնդրէր ժամ դիպող զայլ փոխանակ նորա կացուցանել (ՅՈՎ. 149)։ Այդ նպատակին ծառայեցին քիլք ոմանք չարաբանք, ի նոյնինքն յընտանեաց տան կաթողիկոսարանին, որոնք կաթողիկոսին վրայ ինչ ինչ զրպարտութիւններ սկսան խօսիլ, եւ Բագարատի առջեւ ելնելով իրենց ամբաստանութիւնը վկայեցին, եւ Բագարատ մտադիր ընդունեցաւ անոնց քսութիւնը, եթէ ինքն ալ չէր անոնք գրգռողը։ Եւ գրեց հրովարտակ առ ամենեսեան ի բաց կալ յընդունելոյ զհօտապետն, մինչեւ առաջին նպատակին հետեւելով կացուցանել հայրապետ ըստ իւրումն ձեռներիցութեան (ՅՈՎ. 148)։ Շատ յստակ չէ գրուած թէ ինչ կէտի վրայ էր Յովհաննէսի դէմ եղած զրպարտութիւնը։ Պատմաբանը բանս ապիրատս բամբասանաց կ՚ըսէ։ Սակայն ամբաստանողներուն կաթողիկոսարանին մէջէն ըլլալը, եւ Շուշանի ծերերուն եւ Նարկեսոս Երուսաղէմացին զրպարտողներուն օրինակը (ՅՈՎ. 147), եւ Յովհաննէսին՝ այր սուրբ եւ պարկեշտ նկարագիրին շեշտուիլը (ՎԱՐ. 80), բարոյից խնդիր եղած ըլլալը կը ցուանեն։ Միւս կողմէն քանի որ Բագարատ ուրիշ մը աթոռ բարձրացնելու դիտումն ունէր, կաթողիկոսութեան ձգտող եպիսկոպոսի եւ համախոհներու գործակցութիւնն ալ պէտք էր եղած ըլլար։ Բագարատի այդ յանդուգն ձեռներէցութեան հանդէպ, Յովհաննէս տեղի տալու ձեւով կաթողիկոսարանը կը թողու եւ կ՚երթայ առանձնանալ Այրից վանքը, որ է Այրեվանքի Ս. Գեղարդը, որ բանակետղ սրբոյն Սահակայ ալ կոչուած է (ՅՈՎ. 148), թերեւս Սահակի հայրապետութենէն առաջ, վաթսուն աշակերտներով այնտեղ միաբանական կեանք վարած ըլլալուն համար (ԱՐԱ. 346)։ Բայց Յովհաննէս իր անմեղութեան բողոքն ալ զանց չըրաւ, եւ հոգեւոր հատողական սրով պաշարմամբ կապեալ պատասխանեց Բագարատի հրովարտակին (ՅՈՎ. 148), որ էըսել, եկեղեցական նզովքի վճիռը արձակեց նանրալեզու հայհոյիչ անձերուն դէմ։

« 639. Մանուէլ Մամիկոնեան   |   641. Ժողովով Արդարանալը »
© Gratun.org