Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

642. Ոստիկաններ և Պատրիկ

Արաբական տիրապետութեան ձեւը կ՚երեւի թէ հետզհետէ փոփոխելու կամ թուլնալու երես կը բռնէր, քանի որ նոյն իսկ Պաղտատի մէջ ամիրապետութեան ազդեցութիւնը կը նուազէր ներքին երկպառակութեանց երեսէն։ Մոթասսէմ իր բնակութիւնն ալ Պաղտատին մէջէն հանելով, 12 փարսախ հեռու Սամարա ըսուած տեղը կը հաստատէր (ՎԵՐ. 439), ուսկից յառաջ եկած է մեր պատմագիրներուն Պաղտատն ու Սամարան իբր նոյնանշան գործածելը։ Զանազան գաւառներ իբրեւ աւատական իշխանութիւններ, ամիրայազուններու եւ զօրավարներու ազատ մատակարարութեան կը յանձնուէին, միայն հարկի մը կապով կեդրոնին հետ միացած մնալով։ Մեծ բաժիններու տիրապետողներն ալ մասնաւոր գաւառներոը երկրորդականներու կը յանձնէին նոյնպէս լոկ վճարի պայմանով, եւ ոստիկան ըսուածներ իբրեւ այցելու հաւաքիչներ հարկերու գանձումէն զատ բանի չէին խառնուեր։ Ասկէ յառաջ եկած է Հայաստանի մէջ ալ զանազան նախարարներուն մէյմէկ կողմ իբրեւ աւատապետ տիրապետելը, որ հետզհետէ կանոնաւոր ձեւ ստանալով մասնաւոր թագաւորութիւններ կազմելու ճամբայ բացաւ։ Այդ դիտողութիւննիս կ՚արդարանայ ուսումնասիրելով մանաւանդ Արծրունին պատմութեան հոգին, եւ նկատի առնելով ոստիկաններու յաջորդութեան ընդհատ եւ անկանոն շարը։ Սոյն այս միջոցին, որուն վրայ կը խօսինք, կը տեսնենք Բագարատ Բագրատունին՝ Սասնոյ եւ Տարոնոյ տէր, Աշոտ Արծրունին՝ Վասպուրականի տէր, Գրիգոր Սուփանը եւ Բաբգէն Սիւնին՝ Սիւնեաց երկու բաժիններուն տէր, եւ Սմբատ Աբլաբասն ալ Շիրակի տիրացած, որոնք իրենց կողմէ պատերազմներ ալ կը մղեն, եւ Արաբացի զօրավարներու ալ կը դիմադրեն, եւ այս կերպով կը հաստատեն աւատական դրութեան հետզհետէ զօրանալը։ Վերջին անգամ յիշեցին Աֆշինը, որ Հայաստան եկած էր իբրեւ հրամանատար եւ մեծ ոստիկան, եւ Բաբանի դէմ մեծ պատերազմը մղած (§ 638)։ Աֆշին Հայաստանէ Փոքր-Ասիա անցաւ Յունաց դէմ պատերազմելու, եւ իրմէ ետքը իբր ոստիկան կամ Հայոց ամիրա յիշուած կը գտնենք Խալթիպ Եէզիտ մը, որ Վրաստան ալ կ՚երթայ, անշուշտ հիւսիսային արշաւանքներու պատճառով, եւ կը մեռնի Ջաւախք գաւառի Խոզարի գիւղը (ԱՍՈ. 108)։ Անկէ ետքը կը գտնենք Ապուսէթ ոստիկան անունը (ՅՈՎ. 149), որ պատմագիրներու շատերէն իբր մէկ անձ կը ներկայացուի, բայց Արծրունին երկու Ապուսէթներ կը զատէ, հայր ու որդի, եւ որովհետեւ ինքը կը յայտարարէ անգիրս մնացեալ յայլոց պարագաներ պատմել (ԱՐԾ. 117), եւ իր գրածներով շատ մը մթին կէտեր կը լուսաբանուին, մենք ալ պարտք կը զգանք անոր հետեւիլ։

« 641. Ժողովով Արդարանալը   |   643. Ապուսէփ և Տեղակալներ »
© Gratun.org