Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

647. Աղբակի Մէջ

Բուղայ Տարոնը եւ Վասպուրականը նուաճելէ յետոյ կը քալէ դէպի Աղբակ, Գուրգէն Արծրունիի դէմ։ Ամէն կողմէ փախստականներ, գլխաւորապէս Վասպուրականի գաւառներէն, հաւաքուած էին Գուրգէնի մօտ, որ բնակած էր Թու գիւղին լեռնակողմը։ Բուղայի այն կողմ ղրկած գունդերուն կը հրամայէինն Մուքատտէմ, Եուսուֆ, Ապուհէշամ, Համգոյ եւ Եուսուֆ-պինի-Ռահիմ (ԱՐԾ. 161)։ Գուգէն, Բուղայի գունդերուն վերջնապէս դիմադրելու անհնարութեան առջեւ, մտածեց հաշտութիւն խօսիլ, եւ հնազանդութիւն եւ հարկ եւ հասխոստանալով գործը վերջացնել, եւ այս նպատալով նոյնիսկ իր մայրը Հռիփսիմէ տիկինը, Բագարատ Բագրատունիի քոյրը, բանագնաց ղրկեց Բուղայի։ Բուղայ հաւանութիւն յայտնեց, եւ խոստացաւ Աշոտի տեղ Վասպուրականի իշխան նստեցնել Գուրգէնը, եւ ամէն տեսակ վստահութիւններ յայտնեց, որպէսզի Գուրգէն իրեն տեսութեան գայ։ Սակայն Արաբական գունդին շարժումները կասկածի տեղի տուին, Հայեր պաշտպանութեան պատրաստուեցան, եւ երկու կողմեր պատերազմի խառնուեցան։ Հայեր նահատակութեան կը պատրաստուէին, աւետարանի ընթերցմունքներ ընելով, ժամերգութիւն կատարելով, եւ Մովսէսի եւ Երից Մանկանց օրհնութիւնները երգելով։ Յաղթութիւնը Հայոց կողմը մնաց, վասնզի թշնամի գունդը պառակտեցաւ եւ ցրուելու պարտաւորեցաւ (ԱՐԾ. 165)։ Պատերազմիկ գունդերուն առաջնորդող իշխաններուն մէջ յանուանէ կը յիշուին, Գուրգէն եւ Վասակ եւ Պերճ եւ Մուշեղ եւ Սահակ եւ Ապուրմըկդէմ եւ Աշոտ Արծրունիք, Վահան եւ Շապուհ եւ Ապուսէթ եւ Պատրիկ եւ Ապուսէլմ եւ Վահան Գազրիկեանք. Մուշեղ եւ Առիթ եւ Սահակ Ամատունիք. Մլեհ եւ Ռոստոմ եւ Վարազշապուհ Վարաժնունիք, Գէորգ եւ Յիսէ եւ Սահակ Ընտրունիք, Վասակ Ակէացի, Քաբարակ եւ Հրահատ Վահեւունիք, Պատրիկ, եւ Գէորգ եւ Դաւիթ եւ Հասան Անձեւացիք, Դաւիթ Գունդսաղար (ԱՐԾ. 164)։ Բուղայ այդ պարտութեան վրայ խորամանկութիւնը բռնութեան խառնելով, երբ մէկ կողմէն իր գունդը կը զօրացնէր, միւս կողմէն ընդհանուր ներուն եւ խաղաղութիւն կը հռչակէր, եւ Համդոյ պարսիկ եւ Հէթմ թուրք իշխանները Գուրգէնի կը զրկէր, եւ ամենածանր երդումներով Գուրգէնի ապահովութիւն եւ իշխանութիւն կը խոստանար, մինչեւ որ Գուրգէն համոզուելով հաւանեցաւ Բուղայի մօտ երթալ։Իրօք ալ ընդունելութիւնը լաւ եղաւ եւ պատիւները չափազանց։ Բայց երեք օր ետքը Բուղայ Գուրգէնի ներկայացուց՝ իբր թէ ամիրապետին կողմէ իրեն ղրկուած թուղթ մը, որով Բուղայ կը յանդիմանուէր Հայոց կողմը անցած ըլլալուն համար, եւ սպառնալեօք կը հրամայուէր բոլոր Հայոց իշխանները կապեալ իրեն հասցնել։ Բուղայ այդ գիրին զօրութեամբ ինքզինքը երդումէն ազատած սեպելով, անմիջապէս շղթայի զարնել կու տայ Գուրգէնը եւ բոլոր իշխանները, եւ ճամբայ կը հանէ դէպի Սամարա, թիւը յայտնի չէ, եւ ոչ ալ բոլորին անունները կը տրուին, սակայն մինչեւ հիմա յիշուած իշխաններուն գրեթէ բոլորն ալ գերութեան գացողներուն մէջ պէտք է սեպել։ Անոնց մէջ էին նաեւ Յովհաննէս Արծրունեաց եպիսկոպոս, եւ Գրիգոր Արծրունի քահանայ։ Իսկ կամաւորապէս հետեւողներուն գլուխը կը գտնուէր Արծրունեաց բամբիշը, Աշոտի եւ Գուրգէնի մայրը։ Յայսմաւուրքը Մարտ 6 ամսաթիւի ներքեւ Սամարայի մէջ նահատակուած 42 վկաներ կը յիշէ (ՅԱՍ. Ա. 108), որոն Բուղայէ զրկուած խումբէն պէտք է ըլլան։ Այս խարդախ գործառութենէ ետքը, Բուղայ նոյն կողմերն ալ տարածեց Տարոնի եւ Վասպուրականի աւերածներն ու կոտորածները, եւ 852 տարւոյ ամառն ու աշունը այդ գործերով անցընելէ ետքը, ձմեռուան մօտենալուն սկսաւ քալել դէպի Դուին, անցած տեղերը իր խուժդուժ անգթութեան հետքերը թողլով։

« 646. Վասպուրականի Մէջ   |   648. Դուինի Մէջ »
© Gratun.org