Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

648. Դուինի Մէջ

Դուինը Բուղայի ձմերոցը եղաւ, բայց չդադարեցաւ Արարատի մէջ ալ տարածել այն բռնութիւները, զորս կատարած էր Տուրուբերանի ու Վասպուրականի մէջ, բայց ոչ պատերազմական՝ այլ իշխանական ձեւերով։ Սմբատ Բագրատունի սպարապետ, Տարոնի եւ Տոսպի իշխաններուն բռնած ընթացքէն ահաբեկուած, պատուով դիամւորեց Բուղան, Աշոտ որդին ընծաներով ընդառաջ ղրկեց, եւ անոր հետ բարեկամօրէն սկսաւ վարուիլ, եւ անոր հրամանով պատերազմներու ալ մասնակցիլ, այս ոճը օգտակարագոյն սեպելով սակս աշխարհին իւրոյ փրկութեան։ Սմբատ կը խորհէր, որ եթէ Բուղայի զսնոտի յինքն յանկուցեալ վստահէ, այնպէս որ զինքն խորհրդակից իւր բռնաւորն կացուցանէր, կրնար այս կերպով շատ չարիքներու առջեւն առնել։ Սմբատի վերջէն խոստովանական կատարումը՝ գրաւական մըն է, թէ ոչ մի չար խորհուրդ չէր առաջնորդեր Սմբատի, երբոր Բուղայի հետ մտերմական գործակցութիւն կը ցուցնէր։ Իրաւ Բուղա Դունին մէջ ալ ասպատակս հինից տարածեալ, զէնքի կարողներէն մի մասը կոտորել եւ մի մասը գերել կու տար, բայց գուցէ աւելի սաստիկ կ՚ըլլային այդ չարիքները, եթէ Սմբատի ընթացքը տարբեր եղած ըլլար (ՅՈՎ. 154)։ Բուղայ Դուին մնացած ատեն ձեռնարկեց Արարատի եւ Սիւնեաց կոսմերն ալ տարածել իր գործունէութիւնը։ Սիւնիք երկու տանուտէրութեանց բաժնուած էր, եւ երկու մասերուն կ՚իշխէին Բաբգէն Սիւնի եւ Գրիգոր Սուփան (§ 642)։ Դժբախտաբար երկու ազգակից իշխաններու մէջ երկպառակութիւնը մինչեւ պատերազմելու էր հասած։ Գրիգոր սպաննուած էր Բաբգէնի ձեռքով, եւ ւրեն յաջորդած էր որդին Վասակ Գափուռ կամ Իշխանիկ մականուանեալ (ՕՐԲ. Ա. 213)։ Բուղայ Վասակի դէմ ալ զօրք ղրկեց, որ իր Բաղաց բերդին չվստանելով, ապաւինեցաւ Գարդմանի Կտրիճ իշխանին, սակայն նենգութեամբ կալանաւորուելով Բուղայի յանձնուեցաւ, որ անկէ ետքը Վասակի եղբայր Աշոտն ալ եւ անոնց մայրն ալ Դուինի մէջ բանտարկեց (ՕՐԲ. Ա. 251)։ Բայց Կտրիճն ալ չազատեցաւ, նա ալ ձերբակալուեցաւ, ինչպէս նաեւ Ատրներսէհ Խաչէնի իշխանը, եւ Ստեփանոս Կոն Ուտիի իշխանը, եւ Եսայի Աղուանից իշխանը (ՎԱՐ. 811)։ Միայն Վասակ եւ Աշոտ Սիւնիներ, կեղծ ուրացութեամբ ազատութիւն գտան եւ տեղերնին դարձան, եւ իրենց միտքը ծանուցին Սողոմոն Սիւնեաց եպիսկոպոսին, բայց հրապարակաւ չկրցան յայտնել, մինչեւ որ Բուղայ Հայաստանէն մեկնեցաւ (ՕՐԲ. Ա. 216)։ Վերջին եղելութիւններ, եւ Ուտիի եւ Աղուանից եւ Վրաց կողմը եղած գործողութիւններ, որոնք մինչեւ 855 կը հասնին, ընդարձակօրէն պատմուած են Արծրունիէ, սակայն մենք հարկ չէնք տեսներ մանրամասնութեանց մտնել։ Պատմաբան ինքն ալ զանց կ՚ընէ քաղել՝ Շապուհ Բագրատունիի պատմութեան յղելով, որ ըստ իւրումն ժամանակի ընտանի գոլով զրուցացն ամենայննի, գեղջուակ բանիւ բաւական տայ տեղեկութիւններ եւ պարագաներ (ՅՈՎ. 167)։ Շապուհի պատմութիւնը չունինք, այլ կ՚երեւի որ Արծրունիի տուած մանրամասնութիւնները, Շապուհէ են քաղուած (ԱՐԾ. 186-208)։

« 647. Աղբակի Մէջ   |   649. Նոր Ատոմեանք »
© Gratun.org