Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

649. Նոր Ատոմեանք

Քանիցս յիշեցինք թէ Բուղայ, ըստացած հրահանգին համաձայն, գերիներուն ընտիրները առանձինն կը պահէր, եւ այս կերպով բարեհասակաչափ եւ յաջողաձեռնական եւ դիտավայելուչ երիտասարդներէն հարիւր յիսուն եւ աւելի բանտարկուած կը մնային Դուինի մէջ, Հայաստանի զանազան գաւառներէն հաւաքուած։ Բուղայ վերջապէս ասոնց հետ ալ ուզեց գործը վերջացնել, որովհետեւ երկարատեւ բանտարկութեամբ ալ թուլցած չէին այդ ժիրաժիր երիտասարդները, եւ զիրար կը քաջալերէին տեղի չտալ Բուղայի հրապուրանաց։ Սակայն անգութ ոստիկանը այդ կողմէն ալ յաջողութիւն ունենալու գրգռութեամբ, եւ իր ամիրապետին խումբ մը ընտիր ուրացեալներ ներկայելու փափաքով, ամէն տեսակ խստութիւններ կը ծանրացնէր անոնց վրայ, ոչ միայն կապանօք եւ բանտիւ, այլեւ խոշտանգելով, եւ հարուածովք եւ անսուաղութեամբ զանոնք կը նեղէր, բայց անոնք քաջապէս համբերեալ կը տոկային նախատանաց եւ չարչարանաց եւ գելարանաց եւ հարուածոց, մինչ զի առհասարակ կեղեքեալ լինէին մարմինք նոցա (ՅՈՎ. 155)։ Երբոր այդ միջոցներն ակ իրեն նպատակին չծառայեցին, սկսաւ հետզհետէ մահուան վճիռը գործադրել, ոչ մի ժամու ամէնքը միանգամայն գլխատել տալով, այլ ի բազում աւուրս առ սակաւ սակաւ զնոսա վատնեալ (ՅՈՎ. 150), կարծելով ոմանց մահուամբը միւսները հպատակեցնելմ այլ մէջերնէն եւ ոչ մին տկարացաւ, եւ ամէնքն ալ պսակեցան ի Քրիստոսէ։ Վերջին կը մնային եօթը ընկերներ, որոնց մէջէն անունով ծանօթ են միայն Ատոմ Անձեւացի, Մլեհ Վարաժնունի, Գէորգ Բողկացի, եւ Վասակ թերեւս Ակէացի (§ 647), իսկ միւս երեքը չեն յիշուած (ԱՐԾ. 192)։ Ասոնք ետեւ թողուած էին, որովհետեւ աւելի զուարթագին երեսօք էին եւ գեղեցկադիտակք եւ աջողակք ի զէն շարժել, բայց թերեւս աւելի ալ դեր ունեցած էին ընկերնին քաջալերելու մէջ։ Ասոնց վրայ կրկին ծանրացուցին հրապոյրները եւ տանջանքները, ենթարկելով յամենայն չարչարանս եւ բախմունս կտտանաց, զոր ոչ լեզու բաւական լինի պատմել, եւ ոչ գրով բովանդակել։ Վերջին անգամ խաչաձեւ պրկուած ու կախուած էին, երբ Ատոմ ընկերները կը քաջալերէր կախաղանին վրայէն, եւ կը յայտնէր թէ ուխտ ունէր Ս. Գէորգի տօնին նոխազի եւ գառինս մատաղ զենուլ (ԱՍՈ. 111), բայց որովհետեւ չէր կրցած ուխտը կատարել տօնին օրը, այժմ իր իսկ անձը փոխանակ նոխազի կը մատուցանէր Աստուծոյ (ՅՈՎ. 158)։ Երբոր այդ վերջին փորձն ալ չկրցաւ արիասիրտ երիտասարդները ընկճել, գլխատման վճիռը կը տրուէր, բայց այն ատեն ալ դահիճները կրկին եւ կրկին հարուածներ տալով տանջանքը կ՚երկարէին, մինչեւ որ Գէորգ Բողկացին, տեղէն ելնելով դահիճին սուրը առաւ, տեսնել թէ իրօ՞ք չիկտրեր։ Բայց երբ սուրին լաւութիւնը տեսաւ, դահիճին վատութիւնը յանդիմանեց, եւ սուրին փորձը տալու համար, հարեալ զպարանոց դահիճին ի բաց առ զգլուխ նորա, եւ ինքն ալ գլուխը խոնարհեցուց, եւ ուրիշ դահիճ մը անմիջապէս կտրեց (ԱՐԾ. 192)։ Այդ վերջին եօթներուն կատարումը տեղի ունեցաւ Հայոց 302 թիւին մեհեկանի 25-ին, որ այն տարի պատասխանած է 853 Նոյեմբեր 17-ին, թէպէտ անշարժ տոմարի հաշուով վերածուած է Մարտ 3-ին։ Ատոմ Անձեւացիին անունէն բոլոր Գուինի վկաները Ատոմեան կոչուած են եւ Նոր Ատոմեանք ըսուած, առաջիններէն զատելու համար (§ 239)։ Յովհաննէս կաթողիկոս յատուկ տօն հրամայած է՝ այդ նահատակներուն համար մեհեկանի 25-ին, Ատոմի եւ ընկերներուն միացնելով այդ միջոցին նահատակուած ամենայն սրբոց յիշատակը, եւ Պատմաբան կը վկայէ թէ տարեւորական պատուով տօնէին զսոցա կատարումն (ՅՈՎ. 158), այլ այժմ այլեւս այս տօնը չունինք, եւ ցանկալի էր որ հայրենի եկեղեցւոյ փառաւոր յիշատակները չխափանուէին։

« 648. Դուինի Մէջ   |   650. Յովհաննէսի Մահը »
© Gratun.org