Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Դ. Ովայեցի

650. Յովհաննէսի Մահը

Յովհաննէս կաթողիկոսի վախճանը հաշուեցինք 855-ին (§ 637), որով 853 Նոյեմբերէն, Ատոմեանց նահատակութենէն ետքը հազիւ տարի ու կէս ապրած է ծերացեալ հայրապետը։ Ովայեցիին երկարատեւ կաթողիկոսութիւնը տառապանաց եւ վշտաց անընդհատ շարայարութիւն եղաւ։ Նա իբրեւ նախանձայոյզ հովուապետ առաջ բարոյական անկարգութեանց եւ նախարարներու նախանձընդդէմ թշնամութեանց ցաւերը կրեց, ետեւէն իրեն դէմ յարուցուած զրպարտութեան պատճառով վշտացաւ, վերջէն տիրապետող իշխանութեան կողմէ կատարուած անգթութեանց եւ կոտորածներու քստմնեցուցիչ տեսարաններուն ներքեւը ընկճուեցաւ։ Իր հալածանքը պատուազգած համբերութեամբ կրած էր, իսկ այդ վերջին արկածներուն դիմաց անհնար էր դարման մը հոգալ, բայց գոնէ հաւատոյ ամրութեան հրահրիչ եղաւ։ Իսկ ներքեւ հակառակութեանց եւ անկարգութեանց մասին ծանր են պատմիչներուն մեղադրանքները։ Պատմաբանը յիշելէ ետքը Բագարատ Բագրատունիի նենգաւոր ձերբակալումը, զիրաւացի պատուհաս վրէժխնդրութեան ըստ արժանին յանձին իւրում կրէր, կ՚ըսէ (ՅՈՎ. 150), ակնարկելով կաթողիկոսին դէմ յարուցած զրպարտութեանը (§ 640)։ Արծրունին ալ անտանելի նեղութիւնները պատմելու սկսած ատեն կը յիշէ, թէ Յովհաննէս կաթողիկոս դնէր ուխտս ընդ իշխանս Հայոց, զի վկայեսցեն ըստ անուան քրիստոնէութեան եւ գործքն, այլ նոքա ոչ մեկնեալ լինէին ի ժանտագործ պղծութենէն զազրալից սոդոմական ախտիցն, եւ գնային ոտնխեթի գայթ ի գայթս եւ աղտեղասէրս, մինչեւ զանբարկանալին Աստուած ի բարկութիւն ածել (ԱՐԾ. 127), որով կ՚ըսէ, եկին հասին ի վերայ մեր մեծամեծ չարիքս այսոքիկ, եւ անկանգնելի գլորումնս (ԱՐԾ. 128)։ Սակայն պէտք չէ մոռնանք, որ եթէ անողորմ կոտորածները բռնաւոր ոստիկանին նախատինքը կը կազմեն, միւս կողմէ ուրացութեան գնով ազատուիլ չուզողներուն եւ հաւատոյ վրայ նահատակուած մարտիրոսներու բազմութիւնը, հաւատացեալ Հայոց առաքինական գովեստը եւ քրիստոնէական պսակը եղած են։ Իրաւ զտնուեցան ոմանք ի նոցանէ, որոնք լքեալք լսածեալք դարձան յետս, ուրացեալք ի քրիստոնէական հաւատոցն (ՅՈՎ. 159), սակայն այդ չի նուազեր երբեք նահատակներուն արդիւնքը եւ ժողովուրդին արիասիրտ քրիստոնէութիւնը։ Բուղայի անգթութիւնները չդադրեցան վերջին տարիներու մէջ ալ, մինչ Յովհաննէս կաթողիկոս հակառակ բազմամեայ ծերութեան շրջէր ընդ վիճակեալ կողմանս, հարկաւ իր ներկայութեամբ եւ խրատներով ժողովուրդը ամրապնդելու, մինչեւ որ լցեալ զկէտ կենաց իւրոց, մահաբեր հիւանդութեամբ կ՚իյնար Գեղարքունի գաւառի Մաքենոցաց վանքը, եւ այնտեղ կը վախճանէր, եւ ի նմին ուխտին սրբոյ կը թաղուէր։ Այսպէս կը փակուէին Ովայեցիին կաթողիկոսութեան վերջին տարիները, որք Հայասատանի ամենէն թշուառ օրերն եղան, մինչեւ յառակս լինել Բուղայի անգթութիւնը, որուն զոհուեցան հարիւր հազարներով կեանքեր, եւ աւեր դարձան բովանդակ գաւառներ։

« 649. Նոր Ատոմեանք   |   651. Դարձեալ Նահատակներ »
© Gratun.org