Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

653. Զաքարիայի Նախընթացը

Զաքարիայի կաթողիկոսութիւնը, մասնաւոր պարագայ մը ունի, որ նկատողութեան արժանի է, որովհետեւ ըսուած է, թէ ի միում աւուր ամենայնին արժանաւորեալ եղաւ, սարկաւագութեան եւ քահանայութեան եւ կաթողիկոսութեան (ԿԻՐ. 43)։ Կաթողիկոսները սովորական եւ ընկալեալ կանոնով միշտ եպիսկոպոսներուն մէջէն կÿընտրուէին, ինչպէս տեսանք, եւ շատ բացառիկ պարագայ մը միայն պէտք էր եպիսկոպոսները համոզելու, որպէսզի իրենց դասակարգէն դուրս մէկը հայրապետութեան բարձրացնելու յանձնառու ըլլան։ Լուսաւորիչ եւ Յուսիկ եւ Ներսէս Պարթեւազուններէ ետքը, թերեւս միայն Յովսէփ Հողոցմեցիի համար կարենանք ըսել թէ ընտրութենէն ետքը եպիսկոպոսութեան ձեռնադրուեցաւ, բայց ան ալ արդիւնաւոր եկեղեցական մըն էր։ Պատմաբանը Զաքարիայի մասին այդ բացառիկ պարագան չի յիշեր, բայց ձեռնադրեն ի հայրապետութիւն ըսելով (ՅՈՎ. 161) թերեւս անոր ակնարկած ըլլայ։ Ոմանք բացառիկ պարագան մեկնելու համար ըսին, թէ ամենադժուարին ժամանակին մէջ եւ բոլոր նախարարներուն հեռացուած ատեն, կաթողիկոսական աթոռին վրայ քաղաքագէտ եւ ռազմագէտ անձի պէտքը անհրաժեշտ լինելով, Զաքարիա Ձագեցին յառաջ կոչուեցաւ իբրեւ սոյն նպատակին յարմար եւ նոյն գործերու մէջ վարժուած իշխան մը։ Մեկնութիւնը առանց վարանման պիտի ընդունէինք, եթէ Զաքարիայի նախըթացին վրայ որեւէ այսպիսի ակնարկ մը ունենայինք, սակայն յանարատ ի կեանս կեցեալ (ԱՍՈ. 111), եւ այր սուրբ եւ առաքինի (ԿԻՐ. 43) եղած ըլլելը` այդ ենթադրութեան փաստեր չեն, եւ աւելի աշխարհէ քաշուած, եւ սրբակրօն անձի մը կերպարանը կը ներկայեն։ Ապագային պիտի հանդիպինք, որ ներհակընդդէմ ձգտումները լռեցնելու համար, Կիրակոս Վիրապեցիի պէս սրբակրօն ճգնաւոր մը ընտրել պէտք եղաւ, մինչ Զաքարիայի ընտրութեան ատեն այսպիսի ձգտումներ ալ չեն յիշուիր։ Բոլոր եպիսկոպոսներուն պատասխանատուութենէ խուսափելուն ենթադրութիւնն ալ հաւանական չէ, վասնզի ոչ այդչափ երկչոտութիւն, եւ ոչ այդչափ խոնարհամտութիւն ենթադրելի չեն եպիսկոպոսական դասակարգին վրայ, որով առանց բացառութեան կը մնայ, եւ ոչ իսկ սարկաւագ անձի մը կաթողիկոս ընտրուիլը, եւ մէկ օրուան մէջ սարկաւագութենէ սկսելով, բոլոր աստիճանները ընդունիլը, եւ հետզհետէ սարկաւագ, քահանայ, եպիսկոպոս եւ կաթողիկոս ձեռնադրուիլը։ Բայց միշտ մթին կը մնայ Զաքարիայի նախընթացաբար ինչ եղած ըլլալը։ Նախարարական անուն չունենալը, եւ պարզապէս Ձագ գիւղացի մը կոչուիլը, իշխան կամ զօրավար եղած չըլլալը կը թելադրեն, եւ ձեռնադրութեանց սարկաւագութենէ սկսիլը` գոնէ դպիր մը եղած ըլլալը ենթադրել կու տայ։ Մի՚ գուցէ հանգուցեալ կաթողիկոսին պաշտօնեան եւ գործառնութեանց տեղեակ եղած ըլլալը, իրեն ընտրելիութեան հիմը կազմած ըլլան։ Ամէն առթի մէջ հնար չէ չտեսնել Սմբատ Աբլաբասի կամքին ազդեցութիւնը այդ գործին մէջ, եւ միանգամայն չխոստովանիլ, թէ նա լաւ գիտող եւ քաջ կշռող մը եղած է։ Որովհետեւ Զաքարիա լիովին արդարացուց իր վրայ դրուած ակնկալութիւնը, եւ եկեղեցւոյ ու աշխարհին համար բազմարդիւն հայրապետ մը եղաւ, եւ ուսումնական զարգացման եւ վարչական ճարտարութեան կարողութիւններ ալ ցուցուց։

« 652. Ընտրութեան Պարագաներ   |   654. Բռնադատեալ Կեղծուրացներ »
© Gratun.org