Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

654. Բռնադատեալ Կեղծուրացներ

Երբոր Բուղայ Հայաստանի հալածումը, կամ լաւ եւս կործանումը աւարտեց, եւ ամիրապետին դարձաւ, այնտեղ հայ նախարարներու բաւական թիւ մը հաւաքուած էր, եւ մաս մըն ալ Բուղայ մէկտեղ բերելով թիւը կ՚աճեցնէր։ Ասոնք իբրեւ պետական յանցապարտներ բանտերու մէջ կը մնային, եւ նոյնինքն Սմբատ Աբլաբաս սպարապետին ալ ընդ այլոց կապելոց հաւասարեալ բանտ նետուեցաւ, եւ ոչ յիշեցան երախտիք միամտութեան նորա առ նոսա (ՅՈՎ. 163)։ Կալանաւորներուն ամենէն առաջինը եղած էր Բագրատ Բագրատունի Տարոնի իշխանը, զոր Եուսուֆ-Ապուսէթ նենգութեամբ բռնած եւ Պաղտատ ղրկած էր (§ 644)։ Այդտեղ Բագարատ, ուրացութեամբ միայն կրցած էր իր կեանքը ազատել Ապուսէթի սպանութեան վրէժխնդրութենէն, եւ իսլամանալով ու թլփատուելով Պաղտատի մէջ կ՚ապրէր (ԱՐԾ. 182)։ Ուրիշ ուրացեալ մըն ալ եղած էր Վասակ Արծրունի, Աշոտի ազգականներուն առաջինը (§ 643), բայց սա կալանաւորուելէն առաջ փութացած էր կանխել Սամարա երթալ, եւ յօժարակամ իսլամութիւն ընդունիլ, մեծամեծ շնորհներու ակնալութեամբ (ԱՐԾ. 177)։Բուղայի ետ դառնալուն եւ Հայաստանի խնդիրին փակուելուն վրայ, Միւթէվէքքիլ ամիրապետ ուզեց կալանաւոր իշխաններուն դատը տեսնել, եւ գործին նշանակութիւնը մեծցնելու նպատակով, փողեր հնչեցնել տուաւ, հանդիսաւոր ատեան բացաւ, եւ բանտարկեալ իշխանները եւ իրենց ազգակիցները դատելու նստաւ (ԱՐԾ. 172)։ Երբ դատական ձեւակերպութեանց ոճով` ո՞վ ըլլալնուն հարցումները սկսան, իշխանները պատասխանեցին թէ անծանօթ մարդիկ չեն, իրենց ով ըլլալը ամիրապետն ալ գիտէ, եւ պարապ տեղը իրենց վրայ ձախողակի կը նայի, վասնզի, կ՚ըսեն, մեք ոչ եմք ապստամբք ի քումմէ ինքնակալ թագաւորութենէդ (ԱՐԾ. 173)։ Սակայն ամիրապետը կը յիշեցնէ, թէ այդչափ վնաս գործեալ է ձեր առ իս, եւ թէ ապիրատ գործոց եւ վնասուց տէր եղած էք, բայց որովհետեւ որդիք թագաւորացն այսր աշխարհի լեալ էք, եւ արք զօրութեան էք, եւ ի դիմաց ձերոց երեւի զի զօրութիւն բազում գոյ ի ձեզ (ԱՐԾ. 174), իմ խնայեալ ի ձեզ ոչ արարից գրաւ կենաց ձերոց, թէ հաւանեալ մեզ եւ օրէնսդրին մերոյ Մահմաթայ, ընկալջիք զհաւատս եւ զօրէնս իսլամութեան։ Կապեալներուն մէջ էին Յովհաննէս Արծրունեաց եպիսկոպոս եւ Գրիգոր Արծրունի նշանաւոր քահանան։ Եպիսկոպոսը ամենուն կողմէ քրիստոնէութեան վրայ հաստատ ըլլալնին յայտարարեց, եւ միանգամայն կրօնքներու ճշմարտութեան վրայ խօսելով յայտնեց, թէ հարիւրտասընմէկ մարգարէներուն ամէնքը, մէկէն զատ, քրիստոնէութեան համար կը վկայեն (ԱՐԾ. 175)։ Բայց երբ Միւթէվէքքիլ ձայնը կը բարձրացնէ եւ սպառնալիքները կը սասկացնէ, որպէս թէ ընդ ռնգունս նորա ելանէր ծուխ հնոցի կայծականց, նախարարները կը սկսին տկարանալ, եւ կանուխ ուրացեալներ Բագարատ եւ Վասակ ալ վրայ կու տան, թէ դժուարութիւն չկայ, եթէ ի վերին երեսս հաճիցեն զմիտս թագաւորին, եւ ի ներքին խորհուրդս պահիցեն զխոստովանութիւնն որ ի Քրիստոս։ Կերպով մը կը նորոգուէր Վարդանանց կեղծուրացութեան պարագան (§ 245), սակայն աւելի դժուար էր այս անգամուան փորձանքը, որ լոկ խօսքով մը տեղերնին դառնալու ազատութիւնը չէին ստանար, այլ կը ստիպուէին թլփատութեան ալ ենթարկուիլ, եւ Պաղտատի մէջ աքսորականի պէս մնալ (ԱՐԾ. 177)։

« 653. Զաքարիայի Նախընթացը   |   655. Կոն և Երեք Արծրունիներ »
© Gratun.org