Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1157. Քաղաքական Կացութիւն

Լեւոն Գ բաւական դժուար կացութեան ներքեւ կը գտնուէր, քաղաքագիտական տեսակէտէն երեք տարբեր եւ ներհակ ազդեցութեանց ներքեւ ճնշուելով։ Եգիպտացիք յայտնի թշնամիներ էին, եւ լատին քրիստոնեայ իշխանութիւնները Ասորիքէ բնաջինջ ընելու աշխատած ատեննին՝ աչքէ չէին վրիպեցներ Հայերն ալ, որ Քրիստոնեայ ու Լատիններու հետ յարաբերութեան մէջ էին, եւ անոնց ձեռքին ներքեւ կը նկատուէին՝ Լեւոն Բ-ի օրէն հաստատուած աւատական եւ գերիշխանական գրութեան զօրութեամբ (1055)։ Բայց միւս կողմէն բարեկամական դաշնագրութիւն մը կնքւած էր Փնտուխտարի եւ Հեթումի միջեւ, եւ անով միայն կրցած էր Լեւոն գրութենէ ազատուիլ եւ իշխանութեան անցնիլ (§ 1154), եւ չէր կրնար երբեք զայն մոռացութեան տալ։ Միւս կողմէն Թաթարներու եւ Հայերու միջեւ կանխաւ հաստատուած բարեկամութիւն եւ դաշնութիւն մը կար, որ նորոգուած ալ էր նոյն իսկ Լեւոնի ազատութենէն եւ Եգիպտացիներու հետ հաշտութիւն եւ բարեկամութիւն կնքելէ ետքը։ Սակայն Թաթարներ միշտ մնացած էին Եգիպտացիներու, եւ Հայերն ալ իրենց նիզակակից գիտնալով, զանոնք հրաւիրած էին զինուիլ 1269-ին, երբ Ապաղա խան Եգիպտացիներու հետ պատերազմը նորոգել կը մտածէր (ՍԻՍ. 555)։ Լատիններ միշտ ինքզինքնին Հայերուն վրայ գերիշխան կը ճանչնային Լեւոն Բ-ի թագադրութեան առթիւ ստացուած իրաւունքով, եւ իրենց կէտ նպատակի ունենալով Երուսաղէմի ազատութիւնը եւ իսլամ տիրապետութեան արեւելքէն, գոնէ Պաղեստիէն եւ Ասորիքէն հեռացուիլը։ Միշտ կը մտածէին խաչակրութիւնները նորոգել, եւ իբր քրիստոնեայ բանակին յառաջամարտիկ եւ օգնական կը նկատէին Հայոց Կիլիկեան թագաւորութիւնը։ Հայերէն ալ կը պահանջէին Եգիպտացիներու դէմ պատերազմի ելլել, բնաւ կարեւորութիւն չտալով Հեթումի կնքած հայեգիպտական դաշնագրութեան, զոր վնասակար եւ անիրաւ կը դատէին (ԿԱԼ. 394), եւ այս տեսութեամբ պապը զայն իբր չեղեալ, եւ Հայերն ալ անոր պահպանութեան պատրաստութենէն ազատ կը նկատէր։ Եգիպտացիներ թէ Թաթարներէն եւ թէ Լատիններէն հաւասարապէս թշնամի նկատուած ատեն, անուղղակի բարեկամութիւն մը ծագէր այս վերջիններուն միջեւ, շահի նոյնութեան տեսակէտէն, թէպէտ շատ հեռու էին կրօնի եւ ազգի, կրթութեան եւ նպատակի տեասկէտով։ Յոյներ այդ միջոցին առանձինն ուղղութիւն չունէին։ Միքայէլ Ը Պալէոլոգ, որ յաջողած էր կայսերական գահը գրաւել 1260-ին Յավհաննէս Դ Լասկարիս մանուկ կայսրը կուրացնելով, եւ յաջորդ տարին ալ Նիկիայէ Կոստանդնուպոլիս փոխադրուած էր, Բաղդովինոս Բ լատին կայսրը հալածելով բոլոր մտադրութիւնը դարձուցած էր հաշտաբար յարաբերութիւններով իր դիրքը ամրացնել, եւ այս նպատակով Հռոմի հետ ալ միաբանութեան բանակցութիւններու սկսած էր, որպէսզի Լատիններու գրգռութեան առջեն առնէ, եւ այլեւս Կոստանդնուպոլսոյ կայսրութեան վրայ աչք չդարձնեն։ Ըստ այսմ յունական ուղղութիւնը կերպով մը լատինականին կը խառնուէր, եւ Լեւոնի եւ Հայերու համար չորրորդ տեսակէտ մը չէր կազմեր։

« 1156. Լևոնի Օծումը   |   1158. Լուգդունի Ժողովը »
© Gratun.org