Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

662. Աւատական Դրութիւն

Հայաստանի նոր կացութեան կարգադրութիւններն ընելու համար, յատուկ ոստիկան մըն ալ զրկուեցաւ ամիրապետին կողմէն, որ Ալի Արմանի (ՅՈՎ. 169), Ալիարմնի (ՍԱՄ. 94), Ալի որդի Յահէի (ԱՍՈ. 112), եւ Ալի որդի Վահէի (ՎԱՐ. 82), անուններով յիշուած է պատմիչներէն։ Արմանի կոչումը եւ Վահէ հայրանունը կարծել տուին թէ ոստիկանը ուրաեալ Հայ մըն էր, սակայն թող որ այսպիսի պարագայ մը պատմիչները լռութեամբ չէին գար, որ ուրացութենէ դարձողներուն գործին ըարգադրութիւնը ուրացեալի մը յանձնուէր։ Ուստի աւելի յարմար է կարծել, թէ Հայաստանի մէջ ծնած ըլլալուն, կամ Հայաստանի մէջ հաստատուած կամ գործած ըլլալուն` այդ մականունը ստացած ըլլայ, այն ալ եթէ Արմանի կոչումը, իսկապէս Էրմէնի իմաստով է, եւ ուրիշ արաբական բառի մը աղաւաղումը չէ։ Արտաքին պատմութեանց մէջ յիշատակուած է Ալիպին-Եահեա զօրավար մը, որ Հայաստանի մէջ բանակ կազմելով, Էօմէր-պին-Ապտուլլահ զօրավարին ետեւէն Յոյներուն դէմ պատերազմի կ՚երթայ, Միւթէվէքքիլի վերջին տարին, այսինքն 861-ին, բայց կը յաղթուի եւ կը սպաննուի (ՎԵՐ. 450)։ Արդ Եահեա արաբական գործածական անուն է, որ Յահէ եւ Վահէ եղած է մեր պատմիչներուն կողմէ, վասնզի ժամանակն ալ յարմար կու գայ, Ալի ոստիկանին Հայաստանի մէվ գործի վրայ գտնուած ատենին, եւ անկէ Էօմէրի օգնութեան գացած ըլլալուն։ Նոր կագադրութեամբ ամէն նախարարներ իշխանութիւն ստացան իրենց գաւառները կառավարելու, կատարելապէս աւատական դրութեամբ, եւ իշխան անունով, իսկ ամենուն վրայ դրուեցաւ իշխանաց իշխան մը ամիրապետէն անուանեալ, իշխաններուն վրայ հսկելու եւ երկրին համախմբութիւն տալու, եւ տիրապետող ինքնակալութեան առջեւ յարաբերութեանց միջնորդ ըլլալու համար։ Արաբական հպատակութեան միակ նշանը մնացած էր հարկի վճարումը, զոր իւրաքանչիւր իշխան պարտաւոր էր իր մասին համար, եւ որոնց գերագոյն հաւաքիչն էր Ատրպատականի ոստիկանը, իսկ տեղական հսկողութիւնը կը կատարէր իշխանաց իշխանը, եւ ի հարկին Ատրպատականէ ղրկւած յատուկ զօրավար մը կամ ստորադաս ոստիկան մը, ինչպէս էր կանուխ յիշուած Իպրահիմը (§ 652

« 661. Նախարարաց Գերեդարձը   |   663. Գուրգէն Ապուպէլէճ »
© Gratun.org