Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

668. Զաքարիա և Փոտ

Սա ինքն Փոտն էր որուն հետ Զաքարիա յարաբերութեան մտաւ, առիթ առնելով Փոտին նոր ձեռնարկներէն, եւ կայսրութեան սահմանին մէջ գտնուող Հայերը քաղկեդոնիկ դաւանութեան ստիպելէն։ Որչափ ալ Պատմաբանը այդ մասին յայտնի ակնարկ մը չունի, սակայն հետագայից յիշատակներ եւ մինչեւ մեզի հասած թուղթերու պատճէններ իրողութիւնը կը հաստատեն։ Վարդան պատմիչ յարաբերութեան սկզբնաւորութիւնը Զաքարիայի կը վերագրէ, վասնզի Փոտի գրածը կը ցուցնէ, իբր Թուղթ առ Զաքարիա, պատասխանի հարցմանն` թէ վասն էր եղեւ չորրորդ ժողովն (ՎԱՐ. 82)։ Այդ թուղթերու պատճէնները մենք չունինք, թէպէտ Չամչեան հատուածներ յառաջ կը բերէ, առանց յիշելու թէ ուրտեղէն քաղած է (ՉԱՄ. Բ. 681-684)։ Վարդան ինքն ալ Բոտի նամակին իմաստը քաղած է, եւ անոր հետեւողութեամբ ժողովներու եւ հայրապետներու ցուցակներ տուած է, խօսքը փակելով թէ այսւքիկ ի թղթոյն Փոտայ սակաւ ինչ գրեցան (ՎԱՐ. 85)։ Վարդանի քաղուածը բոլորովինա տարբեր է Չամչեանի յառաջ բերած հատուածներէն, բայց իրարու հետ բաղդատուած ատեն կը տեսնենք, որ Զաքարիայի նպատակը եղած է Քաղկեդոնի ժողովին մասին դիտողութիւններ յայտնել, եւ Փոտն ալ աշխատած է նոյն ժողոջին ջատագովականը գրել։ Խնդիր կրնայ ըլլալ եւս թէ արդեօք միայն մէկ թուղթ գրած է Փոտ Զաքարիայի, թէ ոչ մէկէ աւելի, վասնզի Փոտ Աշոտի գրած թուղթին մէջ կ՚ըսէ, թէ Բազում անգամ գրեցաք յառաջնորդդ ձեր եւ քահանայապետդ յոլովակի բանիւք (ԹՂԹ. 28), ուսկից կը հետեւի թէ Փոտ Աշոտ իշխանի գրելէն առաջ քանիցս փոխանակեալ թղթակցութիւն մը ունեցած է Զաքարիայի հետ, որ կանոնաւոր վնճաբանութեան եւ պատճառաբանութեան ձեւը առած կ՚ըլլայ, երկու կողմեր իրենց տեսութիւնները պաշտպանելով, եւ ոչ թէ Չամչեանի կարծածին պէս, Զաքարիա ընթերցեալ զթուղթն Փոտայ, զարմացաւ յոյժ, թէ զիարդ զայնչափ ժամանակս անտեղեակ մնացեալ էին բազումք ի Հայոց որպիսութեան ժողովոյ Քաղկեդոնի (ՉԱՄ. Բ. 685)։ Ոչինչ չ՚արդարացներ այդչափ տգէտ ենթադրել գիտնական կաթողիկոսը։ Իմաստը ճշդելէն աւելի դժուարին կը լինի այդ թղթակցութեանց ժամանակը որոշել։ Վարդան յերեքհարիւր ութեւտասն թուականին կը դնէ Փոտի գիրը, եւ զայն բերող Նիկիոյ մետրապոլիտ Յովհանին Հայաստան հասնիլը, որ կը համեմատի 869 տարւոյն։ Սակայն այդ տարին Փոտ այլեւս հայրապետական աթոռին վրայ չէր, որովհետեւ նոյնիսկ 867-ին, Փոտի գումարած ժողովին տարին (§ 667), Միքայէլ Գ. կը մեռնէր, եւ Վասիլ Ա. կայսր բարձրանալով Փոտը պաշտօնանկ կ՚ընէր, եւ Իգնատիոսը պատրիարքութեան մէջ կը հաստատէր։ որեւ մինչեւ իր մահը աթոռի վրայ կը մնար, եւ միայն 877-ին Փոտ նորէն հայրապետ կը վերընտրուէր։ Սակայն այդ տարին Զաքարիա վախճանած կ՚ըլլար, եւ անհնար էր Փոտի եւ Զաքարիայի յարաբերութիւնը, ինչչափ ալ Վարդան այսպիսի գաղափար մը կ՚երեւի թելադրել, երբոր կը գրէ, Վասիլ, առ որով Փոտ, որ զթուղթն գրեաց (ՎԱՐ. 84)։ Բայց Փոտի` Վասիլի օրով վարած հայրապետութիւնը Զաքարիայի հետ ժամանակակից չեղաւ։

« 667. Փոտ Պատրիարք   |   669. Ինչ Ինչ Կէտեր »
© Gratun.org