Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ա․ Կլայեցի

1158. Լուգդունի Ժողովը

Լուդովիկոս Թ Գաղղիոյ թագաւորը, 1248-ին փորձած խաչակրութեան ձախողելէն ետքը (§ 1131), Սուրբ Տեղեաց ազատութեան խորհուրդը չէր լքած, ուստի նոր խաչակրութիւն մըն ալ ձեռնարկեց 1270-ին, որ ութերորդն ու վերջինը եղաւ։ Այս անգամ ալ արշաւանքը Թունուզէն սկսաւ, բայց ժանտախտի բռնուելով մեռաւ օգոստոս 25-ին, քաղաքին պաշարման ատեն, եւ խաչակրութիւնը ապարդիւն մնաց։ Սակայն Սուրբ Տեղեաց խնդիրը դեռ արեւմտեան երեւակայութիւնները կը բորբոքէր։ Գրիգոր Ժ պապ 1271ին աթոռ բարձրանալով, սկսաւ մեծ եռանդով նոյն նպատակին հետեւիլ, եւ 1273-ին մեծ ժողով մը հրաւիրեց Լուգդունի մէջ գումարուելիք, որուն մէջ պիտի յուզուէին Արեւմուտքին եկեղեցական բարեկարգութեան խնդիրներէն զատ, Յոյն եւ Լատին եկեղեցիներու միաբանութեան, եւ Սուրբ Տեղեաց ազատութեան հարցերը։ Գրիգոր պապ ամբողջ արեւելքն ալ այդ ժողովին հրաւիրեց, ուր Յոյն կայսրութեան եւ Յունական եկեղեցւոյ ներկայացուցիչներէն զատ՝ կուզէր որ գտնուէին Հայոց թագաւորն ու կաթողիկոսն ալ, որոնց առանձինն գրեց (ԿԱԼ. 397), եւ մինչեւ իսկ Թաթարաց խանին հրաւիրագիր ուղղեց։ Լուգդունի Բ-րդ ժողովը, որ Լատիններուն ԺԴ տիեզերական կը սեպուի, բացուած է 1274 մայիս 7-ին պապին նախագահութեամբ եւ 500 եպիսկոպոսներու եւ 1000 վանահայրերու եւ վարդապետներու ներկայութեամբ, եւ Սպանիոյ ու Գաղղիոյ թագաւորներուն եւ Յունաց կայսեր եւ Թաթարաց խանին պատգամաւորներուն մասնակցութեամբ։ Առաջին նիստին մէջ որոշուեցաւ եկեղեցական հասոյթներուն տասանորդը վեց տարի շարունակ Սուրբ Տեղեաց ազատութեան գործածել։ Մայիս 18-ի յունիս 7-ի նիստերը լատինական բարեկարգութիւններով զբաղեցան։ Յունիս 29-ի տօնախմբութիւնը եւ յուլիս 6-ի նիստը Յունաց հետ միաբանութեան կէտերը որոշելու եւ հռչակելու անցան։ Յուլիս 6-ին Թաթարաց խանին պատգամաւորներէն մէկը մկրտուեցաւ, եւ վերջապէս նոյեմբեր 1-ին հանդիսաւոր փակումը տեղի ունեցաւ։ Այդ մանրամասնութիւնները յիշելով նպատակնիս է դիտել տալ, թէ ժողովական գործերու մէջ (ՊԵԼ. Ա. 1194-1202) բնաւ Հայերու անունը յիշուած չէ, եւ չենք գիտեր թէ ուստի քաղուած է Լեւոնի պատգամաւորներուն Լուգդունի ժողովին գտնուիլը (ՍԻՍ. 555), զոր ոչ ոք, նոյն իսկ Կալանոս ալ (ԿԱԼ. 397) չյիշեր, եւ ուրիշներ ալ գրած են, թէ Հայոց կողմէ զինչ պատահեալ իցէ, ոչ գիտեմք (ՉԱՄ. Գ. 271)։ Բայց եթէ ընդունինք ալ, թէ Լեւոնի արքունի պատգամաւորները Կիլիկիայէ Լուգդուն գացած ըլլան, յայտնի կը վկայուի, թէ Հայեր լոկ քաղաքական գործունէութիւն մը նկատած են Լուգդունի ժողովը, եւ եկեղեցական կերպով չեն մասնակցած եւ եկեղեցական կարեւորութիւն չեն տուած։ Այս տեղ հնար չէ առանց դիտողութեան անցընել Յակոբ Բ. կաթողիկոսի զգուշաւոր եւ ճարտար ընթացքը, որ հեռուէն զննելով Լատիններուն եւ Յոյներու միջեւ մշակուած միաբանական յարաբերութիւնները, եւ տեսնելով Միքայէլ Պալէոլոգ կայսեր համարձակ կերպով Լատիններուն մոտենալը, խոհականութիւն սեպած է լռութեամբ անցընել պապական հրաւէրը, ոչ պատասխանել եւ ոչ պատուիրակ ղրկել, եւ ոչ ալ ժողովին մասնակցիլ, եւ այսպէս անցընել պարագաներու ստիպողականութիւնը եւ հարկեցուցիչ բռնադատութիւնները, որոնց Յոյներն ալ գլուխ ծռել կը պարտաւորէին, վերահաս զերծ մնալու համար։ Նոյն եղած է Լեւոնի ալ ընթացքը, որ ըստ ամենայն հաւանականութեան համաձայնած է հայրապետին՝ ներկայացուցիչ չղրկելու մասին, բայց եթէ ինքը ղրկած ալ ըլլայ, առանձինն եւ լոկ քաղաքականապէս մասնակցելով, խուսափած է եկեղեցական միութեան վտանգէն, եւ ազատ եւ անխառն պահած է հայադաւանութեան սկզբունքը։ Այս եղած է Յակոբի եւ Լեւոնի օրերուն տիրող ուղղութիւնը։

« 1157. Քաղաքական Կացութիւն   |   1159. Օրբելեանք և Տարսայիճ »
© Gratun.org