Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

670. Շիրակաւանի Ժողովը

Շիրակաւանի ժողովին կազմութեան մասին տեղեկութիւններ կը պակսին, ոչ ներկաներուն թիւն ու անունները կան, եւ ոչ ժողովին որոշումներուն եւ կանոններուն յիշատակութիւնները։ Գլխաւոր նպատակն էր Քաղկեդոնի ընդունելութեան առաջարկին վերջնական եւ պաշտօնական պատասխան մը տալ, եւ Փոտի ձեռնարկին շարունակութիւնը կարճել։ Յոհան եպիսկոպոս Նիկիոյ, որուն անունը Վահանի փոխելը եւ զինքն Հայազգի ցուցնելը (ՉԱՄ. Բ. 685) մտացածին ենծադրութիւն կը կարծենք, ժողովին մէջ յունական քաղկեդոնիկ դրութեան փաստաբանի դերը վարեց, որուն դէմ խօսեցաւ Նանա Ասորի սարկաւագը (ՎԱՐ. 82), որուն խոստովանողական նեղութիւնը պատմեցինք (§ 658), եւ որուն ամէն առթի մէջ Հայոց մէջ հակաքաղկեդոնիկ դաւանութեան պաշտպանը հանդիսացաւ։ Ժողովին որոշման փաստը կու տայ մեզի Աշոտի անունով Փոտին ուղղուած պատասխանը, զոր գրիչի առած է Սահակ Հայոց վարդապետ (ԹՂԹ. 283), եւ որ գնահատուած է իբրեւ լի իմաստութեամբ եւ գիտութեամբ (ԱՍՈ. 145) եւ գեղեցիկ իմաստասիրական գրուած (ԿԻՐ. 45)։ Մենք ալ կարող ենք մեզէն հաստատել այդ գնահատումը, մեր աչքին առջեւ ունենալով անոր պատճէնը։ Ոճը հանդարտ է, առանց կիրքի, համեստ դարձուածներով, եւր առանց գիտնական հայրապետին անձնասիրութիւնը վիրաւորելու։ Պատշաճից բացատրութիւններէն ետքը շարք մը համեմատութիւններ յառաջ կը բերուին Նեստորի գրածներէն եւ Լեւոնի տոմարին կտորներէն, ցուցնելու համար թէ Լեւոնի տոմարը, յորոյ գերայ կառոյցն իսկ ժողովն Քաղկեդոնի զհրամանս օտարոտի եւ խորթաբարոյ իւրոյ խոստովանութեան (ԹՂԹ. 284), Նեստորի գաղափարները կը կրկնէ։ Յետոյ կ՚անցնի Եւտիքէսի վարդապետութեան եւ Հայոց Եկեղեցւոյ դաւանութեան տարբերութիւնը ցուցնել, իբր զի Եւտիքէս մի բնութիւն ի Քրիստոս ըստ փոփոխմանն ասաց, մինչ Հայոց Եկեղեցին մի բնութիւն միաւորեալ յերկուցն սահմանեաց ըստ սուրբ ժողովոյն Եփեսոսի (ԹՂԹ. 286)։ Անկէ ետքը կ՚անցնի Քրիստոսի տնօրէնութեանց մէջ բնութեանց առումները բացատրել, եւ ամբողջական հանգանակի ձեւ մը կ՚աւելցնէ (ԹՂԹ. 292), եւ կը փակէ դարձեալ պատուագիր դարձուածներով, եւ Խաչափայտի նւէրին համար շնորհակալութեամբ (ԹՂԹ. 294)։ Որչափ ալ այդ գիրը Աշոտի անունով գրուած, որպէսզի Փոտի ուղղած գրութեան համապատասխանէ, սակայն պէտք է զայն նկատել իբրեւ Շիրակաւանի գումարման ժողովական գիրը, ժողովին նախագահ Զաքարիայի հայրապետական իշխանութեամբ զօրացած։ Հետեւաբար իբրեւ Շիրակաւանի ժողովէն դաւանական կանոններ յառաջ բերուած 13 գլուխները, եւ Քաղկեդոնի ընդունելութիւնը պարունակող 14-րդ եւ 15-րդ գլուխները, որք Հայ հեղինակներու ծանօթ իսկ չեն, պէտք է յոյն եպիսկոպոսին կողմէ կազմուած տեղեկութիւններ համարել։ Իսկ թուղթին ալ` ժողովէն ետքը յարմարցուած գրութիւն մը ըլլալուն, եւ Կոստանդնուպոլիս ղրկուած չլինելուն մասին խօսքը, պէտք է դասել այն կամայական գիւտերուն հետ, որոնք սիրելի են Չամչեանի, Հայոց Եկեղեցին քաղկեդոնիկ ցուցնելու համար (ՉԱՄ. Բ. 687), մինչ գրութեան ճակատը դրոշմւած է թուղթին Սահակ վարդապետին ձեռքով, եւ հրամանաւ Աշոտոյ գրուած ըլլալը (ԹՂԹ. 283), եւ Վարդան եւ Կիրակոս, զորս Չամչեան իբր աղբիւր կը նշանակէ լուսանցին մէջ, իր զրուցածները չեն պարունակեր։ Գործին ընթացքն ալ մեր տեսութեան ստուգութեանը կը վկայէ, վասնզի Շիրակաւանի ժողովէն եւ Յոհանի անպտուղ պատգամաւորութենէն ետքը միջադէպը ի սպառ փակուած է, եւ Փոտ ինքն ալ որ 867-ին պաշտօնանկ ըլլալով 877-ին նորէն աթոռ բարձրացաւ, մէկ մըն ալ միութեան առաջարկները չնորոգեց, եւ առանց դաւանութեան խնդիր յուզելու, Վասիլ կայսեր գործակցեցաւ Աշոտին թագաւորական պատիւ ու պսակ ընծայելու։ Աշոտի պատասխանը գրող Սահակ վարդապետն ալ առաջիկային պիտի ծանօթացնենք։

« 669. Ինչ Ինչ Կէտեր   |   671. Պաւղիկեանց Գործեր »
© Gratun.org