Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

671. Պաւղիկեանց Գործեր

Աւելորդ չենք սեպեր համառօտիւ քաղել աստէն Պաւղիկեան աղանդաւորներուն անցքերը, զի օտարներ իբր Հայերէն ծագում առած աղանդ մը կը հռչակեն զայն. եւ զի անցքերն ալ Փոքր Հայոց կամ կայսրութեան Հայկական գաւառներու մէջ կատարուեցան։ Օձնեցիին ժամանակէն տեսանք կանոնական կարգադրութիւններով (§ 566), եւ վարդապետական ճառերով (§ 590), այդ աղանդին դէմ մղուած ճիգերը, եւ իրօք ալ Ը. դարուն սկիզբները տարածուած ու զօրացած էր աղանդը Հայաստանի, Կապադովկիոյ եւ Պոնտոսի կողմերը, որուն գլխաւոր կը նկատուէին Սիզուանոս սարկաւագ, եւ իրեն հաստատուն բնակավայրն էր Առաջին Հայոց` Կոզոնիա, այժմ Քէօյլիւ-Հսար քաղաքը։ Սիմէոն զօրավար, որ կայսերական իշխանութեամբ ղրկուած էր աղանդաւորները ջնջելու, Սիզուանոսը ձերբակալեց, աղանդաւորները գերեց, եւ խոշտանգանօք ստիպեց, որ իրենց պետը քարկոծեն, բայց անոնց արիական դիմադրութենէն ազդուելով իրենց յարեցաւ։ Պաւղիկեանք կը զօրանային, մինչ կայսերական օրէնքներ զիրենք մահապարտութեամբ կը պատժէին։ Աղանդաւորներ հալածանքին դէմ զինեալ ապստամբութեան դիմեցին, եւ Արաբացիներէն օգնութիւն խնդրեցին կայսրութեան դէմ, ինչ որ դիւրաւ ստացան, եւ անոնց հովանաւորութեամբ կեդրոնացան Կապադովկիոյ Արգէոս, այժմ Էրճիաս, լերան շուրջը, եւ երեք քաղաքներ կազմեցին, որոնց գլխաւորն էր Տեփրիկիա, այժմեան Տիվրիկը։ Արաբացիք տեղական օգնութիւններով զօրացած, իրենց արշաւանքները մինչեւ Կոստանդնուպոզսոյ հանդիպակաց կողմերը մղեցին Միքայէլ Գ. -ի ժամանակ, 858-ին։ Յոյներ դէմ դնելու համար պատերազմի ելան, բայց Սամոսատի եւ Ամասիոյ ճակատամարտներուն մէջ չարաչար յաղթուեցան, Մելիտինէի իշխան Էօմէրի բանակներէն, որոնց կ՚օգնէին Պաւղիկեանց գունդերը։ Պարտութիւնները սթափեցուցին յունական կայսրութիւնը, Պետրանոս զօրավար մեծ ոյժերով պատերազմը նորոգեց, 862-ին յաղթեց եւ սպաննեց Էօմէրը, եւ անկէ ետքը Ալի-պին-Եահեա զօրավարը, որ Հայաստանէն եկեր էր անոր օգնութեան (§ 662)։ Բայց Պաւղիկեանք չընկճուեցան, Փոքր Ասիոյ զանազան կողմերը ասպատակներ կը սփռէին, եւ Եփեսոսի ու Նիկոմիդիոյ ալ կը սպառնային։ Իրենց պետն էր Քրիսոկիւրոս, որ յաջորդած էր իր հօր Կարբէասի, Սիղուանոսի յաջորդին, որ խրոխտաբար մերժեց Միքայէլ Գ. -ի խաղաղութեան բանագնացները, իրենց համար կրօնական եւ քաղաքական ազատութիւն պահանջելով։ Վասիլ Ա. , որ 867-ին Միքայէլի յաջորդեց, 871-ին պատերազմը նորոգեց Պաւղիկեանց եւ Սարակինոսաց դէմ։ Առաջին տարին գոհացաւ պզտիկ պատերազմներով Պաւղիկեանները հալածել եւ շրջապատել միւս տարին Սարակիննոսներու դէմ դարձուց զէնքերը, եւ քանի մը կարեւոր քաղաքներ գրաւեց։ Երրորդ տարին 873-ին Քրիոսկիւրոս դարանակելներէ սպաննուեցաւ, Պաւղիկեանք շփոթեցան, Տեփրիկիա գրաւուեցաւ եւ հիմնայատակ կործանուեցաւ, եւ Պաւղիկեանք կոտորուեցան եւ ցրուեցան, գերուեցան եւ բռնի զինուորագրուեցան, եւ այսպէս վերջացաւ անոնց երեսէն զօրացած սարսափը եւ 25 տարիներէ ի վեր Փոքր Ասիոյ մէջ տիրող տագնապը (ԼՊԱ. 507)։ Ինչչափ որ ալ գործողութիւնները Հայաբնակ գաւառներու մէջ կատարուեցան, եւ մեծաւ մասամբ Հայազգիներ էին Պաւղիկեան խումբերը կազմողները, սակայն Մեծ Հայոց կողմերը` այդ ամէն շփոթութիւնները արձանագրել չունեցան, եւ Զաքարիայի հայրապետութեան օրերուն բնաւ այս տեսակ յիշատակութիւն չկայ մեր պատմագիրներուն մօտ։

« 670. Շիրակաւանի Ժողովը   |   672. Զաքարիայի Մահը »
© Gratun.org