Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Զաքարիա Ա. Ձագեցի

672. Զաքարիայի Մահը

Զաքարիայի կաթողիկոսութիւնը կը փակուի իբրեւ ամս քսան եւ երկու տեւողութենէ ետքը, որչափ ինչ Պատմաբանը նշանակած է (ՅՈՎ. 174), եւ որ նոյնութեամբ կրկնուած է ամէն ցուցակագիրներէ, Արծրունին միայն կեցեալ ի հայրապետութեան ամս ութեւտասն կը դնէ (ԱՐԾ. 245)։ Ընտրութիւնը հաշուած էինք 855, որով վախճանն ալ կը պարտաւորուէինք դնել 877-ին, բայց Ասողիկ Հայոց 324 տարին կը ցուցնէ իբր մահուան թուական (ԱՍՈ. 113), որ կը սկսի 875 Ապրիլ 22-ին։ Անեցին ալ 855-ին դնելով ընտրութեան թուականը 22 տարի տեւողութիւն կու տայ (ՍԱՄ. 92), եւ 877-ին կը դնէ Զաքարիայի յաջորդին թուականը (ՍԱՄ. 95)։ Բայց պէտք է յիշել, որ երկու թուականներու շփոթութիւն մը կը տեսնուի յայտնապէս Անեցիի մէջ, որ Քրիստոսի 855 թուականը կը համեմատէ Հայոց 302 թուին, եւ 553 տարիներու տարբերութիւն կ՚ենթադրէ, որ յարմար չի գար լաւագոյն հաշիւներով ստուգուած թւականին (§ 385)։ Մենք նկատելով որ շատ անգամ սկսուած տարիներ իբր ամբողջ հաշուելով համեմատութիւնները կը խանգարուին, միանգամայն բաղդատելով հետագայ պատմութեանց պահանջներուն հետ, 876-ին վերջին օրերուն կը դնենք Զաքարիայի վախճանը։ Զաքարիայի յիշատակը պատուած է իբրեւ մեծ եւ սուրբ հայրապետ (ՅՈՎ. 174), եւ իրօք ալ պատմական եղելութեանց վրայ պարզ ակնարկ մըն ալ կը բաւէ, տեսնելու համար, թէ ինչպէս իր օրով հիմնովին կերպարանափոխուեցաւ երկրին վիճակը, եւ ինչպէս Բուղայի արիւնռուշտ օրերը երջանկաւէտ օրերու փոխուեցաւ։ Որչափ եւ իշխանաց իշխան Աշոտ Բագրատունիի արժանիքն ալ անուրանալի է, սակայն անհնար է այդ փոփոխութեան մէջ գործունեայ դեր մը չտալ իմաստուն եւ կենցաղագէտ հայրապետին, որ գիտցաւ հետզհետէ երկրին աւերածները նորոգել, եւ շփոթած եւ պառակտած նախարարներուն միութեան եւ միաբանութեան հոգին ներշնչել, որով առաջնորդուեցան Աշոտի համար արքունական թագ ու պատիւ ալ խնդրելու (§ 666), եւ ընդունելու։ Հարկաւ անխորհուրդ չէր, որ եկեղեցական աստիճաններէ զուրկ մօկ մը` յանկարծ օրուան մը մէջ մինչեւ գերագոյն աստիճանը կը բարձրանար, եւ եթէ Սմբատ Խոստովանող տեսած էր անոր վրայ արժանիք մը` զայն բարձրացուցած ատեն, եպիսկոպոսական դասաւարգն ալ համոզուած էր այդ բացառիկ արժանաւորութեան, եւ անհակառակ եւ աննախանձ կու տար աստիճանաց ձեռնադրութիւնները։ Զաքարիա ուսմամբ ալ յետնեալ մէկը եղած չէ, վասնզի ճառընտիրներու մէջ քսան հատ ընտիր ճառեր կան իրեն անունով մակագրուած (ՀԻՆ. 503), որոնք հմտութեան եւ հռետորութեան կնիք կը կրեն։ Եկեղեցական նախանձայուզութեան ալ կը վկայեն Կոստանդնուպոլսոյ Փոտ պատրիարքին հետ յարաբերութիւնները, եւ Հայ Եկեղեցւոյ ուղղափառութեան հաստատամիտ պաշտպանութիւնները։ Զաքարիա թաղուած է ի քնարանի հարցն սրբոց (ՅՈՎ. 174), զոր ի դէպ է հասկնալ Դըւնայ կաթողիկէին կից կաթողիկոսներու դամբարաններուն վրայ, վասնզի հայրապետանոցն ալ կը շարունակէր մնալ նոյն ոստանին մէջ։

« 671. Պաւղիկեանց Գործեր   |   673. Ժամանակակից Մատենագիրք »
© Gratun.org