Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

678. Նզովքի Խնդիրը

Այդպիսի նպաստաւոր եւ փառաւոր պարագաներու մէջ զարմանալի կ՚երեւի որ անհամաձայնութեան խնդիրներ կը ծագին Գէորգ կաթողիկոսին եւ Մաշտոց վարդապետին մէջ, եւ այնչափ կը յառաջանան, որ մինչեւ իսկ կաթողիկոսին կողմէն նզովք կը սռապնացուի վարդապետին դէմ։ Պատմիչներէն ոչ մէկը միջադէպը կը պատմէ, թերեւս խնայելով մեծ վարդապետին եւ կաթողիկոսութեան հասած անձին պատւոյն, այլ անոր անցողակի յիշատակը կը գտնենք Մաշտոցին կողմէն Աբաս սպարապետին գրուած նամակին մէջ, զոր ամբողջաբար յառաջ կը բերէ Յովհաննէս Պահմաբան կաթողիկոսը, Մաշտոցի աշակերտն ու ազգականը, ու անոր անպայման գովաբանը։ Արդ այս նամակին մէջ գրուած է, Բայց իմ նզովք դատապարտութեան յաւէտ յիրաւի եւ արժանի էր, եւ զի վրիպեցայ, եւ ըստ արտուղի անկեալ ինքնահրաման բարձի զխտրոց սուրբ հարցն, որ ի մէջ մեր եւ քաղկեդոնականացն, վասն որոյ աղօթահայց ապաշխարութեամբ եւ առաջի անկմամբ պատառեցի նովին սուրբ ձեռօք զձեռնագրեալսն զինէին կարծեօք (ՅՈՎ. 189)։Աբասի գրուած նամակին պարագաներուն վրայ իր կարգին պիտի խօսինք, այստեղ միայն Մաշտոցի ակնարկած միջադէպին վրայ կ՚ամփոփենք մեր խօսքը։ Մաշտոց կ՚ընդունի թէ սխալ մը գործեր է, վասնզի ինքնիր գլուխ առանց բարձրագոյն հաստատութեան հաղորդակցութեան մտեր է Քաղկեդոնականներու հետ։ Այս առթիւ կաթողիկոսարանին կողմէն իրեն դատապարտութեան նզովք սպառնացուեր է, որուն վրայ ինքն իրաւացի գտեր է յանդիմանութիւնը, անոր համար կաթողիկոսին առջեւ խոնարհեր, ապաշխարութեամբ ներում է հայցեր, եւ այս կերպով միջադէպը փակուեր է։ Պատմութեան մէջ եղելութիւնը յիշուած չէ, նամակին մէջն ալ ատենն ու պարագաները չեն ցուցուած, որով լոկ մակաբերութեամբ եւ ենթադրութեամբ կրնանք ըսել, թէ Փոտէ եկած պատուիրակութեան եւ Շիրակաւանի ժողովին ատեն կամ անկէ ետքը, կրցած է Մաշտոց լայնախոհ գաղափարի հետեւիլ` բարեմիտ նպատակով, եւ թէ ետ քաշուած է, երբոր տեսած է որ եկեղեցական իշխանուծիւնն ու մարմինը իրեն համամիտ չեն գտնուած։ Ասկէ աւելի բան մը ըսել չենք կրնար։ Միայն զարմացմամբ կը տեսնենք, որ Չամչեան իր քաղկեդոնիկ սիրայարութեան միջոցներուն մէջ բարեմիտ մեկնութեանց շրջանէն անդին անցնելով, խեղաթիւրումներ իսկ գործածելու կը հասնի, եւ Մաշտոցի նամակէն վերեւ յառաջ բերուած կտորը այլայլելով կ՚ըսէ, թէ Մաշտոց Քաղկեդոնի դէմ խօսողներուն համար նզովքի թուղթ մը գրած էր, եւ թէ վերջէն ալ նոյն կը հաստատէր, եւ այս դիտմամբ Մաշտոցի բերանը օտարոտի բացատրութիւն ալ դնելով կը գրէ. Այլ ի վերայ այսր ամենայնի ասէ. ,Իմ նզովք դատապարտութեան յաւէտ յիրաւի եւ արժանի էր» առ այնոսիկ ընդդէմ որոց գրեցի (ՉԱՄ. Բ. 925), ուր քմահաճոյ բառերով կը փոխանակէ վրիպեցայ խոստովանութիւնը` Քաղկեդոնականաց հետ խտրոցը վերուցած ըլլալուն համար, եւ պատառեցի զձեռնագրեալն յայտարարութիւնը, եւ աղօթահայց ապաշխարութեամբ եւ առաջի անկմամբ խոնարհիլը։ Քանի մը բառեր առնելով եւ միւսները զեղչելով, ինքնահնար յաւելուածներ կցել, բարեմտութենէ տարբեր կերպ մըն է։

« 677. Մաշտոց Վարդապետ   |   679. Աշոտ Թագաւոր »
© Gratun.org