Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

679. Աշոտ Թագաւոր

Այդ քանի մը միջադէպերը, զորս յառաջ բերինք` Գէորգի կաթողիկոսութեան առաջին տարիներէն, ժամանակին հանդարտ ու խաղա կացութիւնը խանգարելու բնութիւնը չունէին, որով կաթողիկոսն ու իշխաններ համարձակութիւն ունեցան տիրող վիճակին աւելի փայլ մը տալ, եւ Հայաստանի իշխանաց իշխանը` Հայոց թագաւորի պատուանունով եւ արքունական շքեղութեանց առաւելութեամբ փառաւորել։Այս կերպով թէ ազգային կացութեան կարեւորութիւնը պիտի շատնար, եւ թէ իրենք ալ իրենց դիրքերուն մէջ բանով մը բարձրացած պիտի ըլլային։ Այդ խորհուրդին գլուխը կը յիշուին Գրիգոր Դերենիկ իշխան Արծրունեաց, Գրիգոր Սուփան իշխան Սիւնեաց որ հօրը Վասակ Գափուռի յաջորդած էր, եւ Վասակ Իշխանիկ իշխան Սիսականի, որոնք ընդ այլ իշխանաց Հայոց, յատուկ դիմում ըրին ամիրապետին որամիր Ահմաթ կոչուած է (ՕՐԲ. Ա. 219), եւ է Մութամէտ-Պիլլահ, որուն բուն անունը Ահմէտ-Ապուլ-Ապպաս էր (§ 659)։ Իսկ դիմումին միջնորդն էր նոյն ինքն Յիսէ, որուն հետ տեսակցած եւ առաջին քայլերը պատրաստած էր Զաքարիա կաթողիկոս (§ 666), եւ որ Ատրպատականի ոստիկան եղած էր, եւ Հայաստանի գերիշխանութիւնն ալ իրեն կը պատկանէր։ Այս պատճառով իշխանք եւ նախարարք Հայոց իրենց առաջարկը զեկուցանեն ամիրապետին` ի ձեռն ոստիկանին Յիսէի որդւոյն Շէխայ (ՅՈՎ. 175)։ Քանի որ ինքն Աշոտ չէր կրնար գործին առաջին դերը ստանձնել, հարկաւ Գէորգ կաթողիկոսն էր որ նախարարները միաբանելու եւ խնդիրին առաջնորդելու գործը կը վարէր։Թէ ինչ մտածումներով եւ ինչ պայմաններով հաճեցաւ ամիրապետը Հայոց խնդիրը կատարել, բացատրուած չենք գտներ։Միայն գիտենք թէ Ապպասեանց ամիրապատութիւնն իր ներքին ոյժը կորսնցուցած էր, ամէն կողմ ինքնագլուխ իշխաններ կը տիրապետէին, եւ Մութամէտ հարկադրուած էր անոնց ինքնավարութիւնը ճանչնալ եւ հաստատել, գոհանալով միայն տարեկան հարկի մը վճարմամբ, ինչպէս էին Եագուպ Սաֆար` Պարսկաստանի եւ Ահմէտ Թուլուն` Եգիպտոսի մէջ։ Անշուշտ Հայոց առաջարկն ալ դիւրութեամբ ընդունեցաւ, որովհետեւ հակառակ պարագային նորէն Հայոց ապստամբութեան եւ զինեալ ընդդիմութեան տագնապները պիտի սկսէին, եւ ամիրապետութիւնն ալ կարող պիտի չըլլար դէմ դնել։ Նոյնիսկ Ատրպատականի ոստիկաններն ալ ինքնագլուխ տիրապետողի հովեր առած էին ամիրապետին հանդէպ։ Ասկէ զատ համոզիչ փաստ մը չենք տեսներ, մեկնելու համար այն սիրալիր սրտիւ դիւրահաւան զիջողութիւնը, որով թագաւորի անուն եւ պատիւ եւ իրաւունք կը շնորհուէր Հայոց իշխանաց իշխանին։ Հարկաւ Յիսէ, որ Զաքարիայի օրէն բարեկամական յարաբերութիւններ հաստատած էր Հայոց հետ, իրեն միջնորդութեան վարձքն ու պարգեւը առատապէս ապահովցուցած էր։ Յիսէ ոստիկան անձամբ եկաւ բերել թագ թագաւորական, զգեստս թագաւորականս, եւ պարգեւս եւ պատիւս եւ երիվարս օդապարիկ, զինուք եւ զարդուք մէկտեղ, եւ անոնցմով փառաւորել Աշոտ Բագրատունին, Խոստովանող Սմբատի որդին։Հայեր չգոհացան միայն քաղաքական զգեստաւորման հանդէսով, այլ եկեղեցական հանդէս ալ աւելցուցին, եւ կաթողիկոսական օրհնութեամբ նուիրագործեցին Հայոց թագաւորութեան վերանորոգումը։

« 678. Նզովքի Խնդիրը   |   680. Թագաւորական Օրհնութիւն »
© Gratun.org