Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

681. Բագրատունեաց Հարստութիւնը

Աշոտի թագաւորելը հայկական երրորդ հարստութիւն նկատուած է պատմիչներէն (ԱՍՈ. 143), սակայն պէտք է դիտել, որ Հայաստանի անկախ պետութիւն մը չսկսաւ Բագրատունիներով, այլ լոկ ինքնուրոյն ներքին կառավարութեան ձեւ մը, եւ այն ալ ոչ կատարեալ եւ ամբողջ։ Վասնզի երկիրը ոչ միայն հեռաւոր գերիշխանի մը հարկատու էր, այլ Ատրպատականի ոստիկաններ, երբեմն ամիրապետի անունով եւ երբեմն ամիրապետէն ապստամբելով, ուղղակի Հայաստանի կառավարութեան ներքին գործերուն ը միջամտէին։ Հայերն ալիրենց կողմէն այդ միջամտութեանց առիթ ընծայելէ չէին խորշեր։ Եթէ առաջին անգամ Աշոտի թագաւորելը համակամ խնդրեցին եւ համամիտ ողջունեցին, բայց յետոյ նախանձու կիրքեր զիրենք գայթակղեցուցին, իրարու դէմ ամբաստանութիւններով ոստիկաններուն դիմեցին, ամէնքն ալ իրենց հաշւոյն թագաւոր կոչուելու փափաքէն հրապուրուեցան։ Ոստիկաններն ալ առիթը ձեռքէ չփախցուցին, իրենց կողմնակցութիւնը սուզի վաճառեցին, Հայերը իրարու դէմ զինեցին, եւ երկիրը բազմաթիւ պետերու մէջ բաժնեցին, այնպէս որ Հայոց թագաւոր անունով վեց եօթը իշխաններ միեւնոյն ատեն Հայաստանի զանազան կողմերը կ՚իշխէին։ Նյոնիսկ առաջին թագաւոր Աշոտի հինգ տարուան թագաւորութեան միջոցը կատարեալ խաղաղութեամբ չանցաւ, եւ անկէ առաջ իր իշխանաց իշխան անունով վարած կառավարութեան ժամանակները շուտով փնտռուիլ սկսան, եւ կարծես թէ ըագը բարեբաստիկ ազդեցութիւն չգործեց։ Բագրատունեաց պատմութիւնը ոչ ազգին եւ ոչ եկեղեցւոյն համար մխիթարական երեւոյթներ չունի ներկայելու, եւ հազիւ թէ թագաւորութեան աւետիսով ուրախացած, դժնդակ տագնապներու գոյժեր գրելու պիտի պարտաւորուինք։ Պատմիչը նախարարական տուներուն մէջ տիրապետող բարոյական անկարգութիւնները յիշատակելով, Ջրհեղեղի եւ Սոդոմի աստուածասաստ պատուհասները կը յիշէ, եւ իբր երկնառաք պատիժներ կը ցուցնէ Հայաստանի վրայ հասած տագնապները, քանի որ մեղք քան զմեղս, յայտնապէս տանջանք քան զտանջանս կը պատճառէին (ԱՐԾ. 244)։Պէտք էր իբրեւ պատճառ յիշել նախանձը, անմիաբանութիւնը, եւ եղբայրասպան պայքարները, որոնք ըստ ինքեան անհնարին պատուհասներ էին, երկնառաք պատիժներէն ալ սաստիկ։

« 680. Թագաւորական Օրհնութիւն   |   682. Վասիլէ Թագ »
© Gratun.org