Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

683. Աշոտ և Իշխաններ

Աշոտի թագաւորութեան հնգամեայ միջոցին` մեծ փոփոխութեանց եւ ձախող գործողութեանց առիթներ չերեւեցան տակաւին, որով կրցաւ աշխարհէն ձեռնարկներով զբաղիլ։ Պատմաբանին յիշած մանրամասնութեանց մէջ նշանաւոր կը նկատենք երկրագործական եւ անասնաբուծական զարգացմանց ջանքերը (ՅՈՎ. 196), որք հիմնապէս երկրին բարօրոթեան հետեւող իշխանապետի հանճարը կը վկայեն։ Քաղաքականապէս իր ազդեցութիւնը տարածեց դէպի հիւսիս, իրեն հպատակեցնելով Գուգարաց աղխատրոյզ բնակիչները եւ Ուտէացւոց ելուզակուտ ժողովուրդը, եւ բոլոր ի ծործորս լերին Կովկասու գտնուող ցեղերը, զանոնք օրնաւորս եւ հլուս կազմելով։ Եգերացւոց թագաւորին հետ սէր միաբանութեան կը հաստատէր, եւ այնպէս նմա այցերէր (ՅՈՎ. 177)։ Ամիրապետութիւնը այդ կողմէն դժուարութիւն չէր հաներ, վասնզի իր ազդեցութիւնը կը տարածուէր, թէեւ միջնորդաբար։ Դերենիկ ալ առիթէն օգտուելով իր իշխանութիւնը կ՚ընդարձակէր Հեր եւ Զարեւանդ գաւառներու կողմերը (ՅՈՎ. 178), եւ ձմերելու համար կ՚երթար Ընծայից ձորը Հեր քաղաքի մօտերը։ Տեղւոյն այլազգիները, որք չէին կրցած տանիլ Դերենիկի յաջողութիւնը, դաւաճանութեան դիմեցին, եւ անգամ մը երբ Դերենիկ պզտիկ գունդով զհետ որսոց ինչ յանհոգս յանզգուշութեան կը շրջէր, Տերի քաղաքապետը Ապլբերս, բարեկամական ձեւով, բայց աւելի մեծ գունդով դիմաւորելու ելաւ, եւ իրենները երկու կողմ բաժնեց որ Դերենիկ առջեւ գայ, եւ հազիւ թէ սա ճէմս առեալ սիգաքայլ երիվարաւն մէջերնին մտաւ, ետեւէն փակեցին, եւ սրախաղխաղ արարեալ սպանին (ԱՐԾ. 255)։ Դերենիկի մարդիկ յաջողեցան միայն մարմինը առնելով բերել եւ թաղել Աղբակի Սուրբ Խաչ վանքը (ԱՐԾ. 257)։ Դերենիկի մահը տեղի ունեցաւ 886-ին, վասնզի մեծ տղան Աշոտ Սարգիս դեռ 9 տարեկան կ՚ըսուի, (ԱՐԾ. 257), որուն ծնունդը նշանակուած է 877-ին (ԱՐԾ. 245)։ Դերենիկի երեք տղաքը, որք միանգամայն Աշոտ թագաւորի թոռներն էին, շատ պզտիկ ըլլալնուն, Աշոտ իր որդին Շապուհը ղրկեց, որպէսլի անոնց ժառանգութիւնը կարգադրէ, ինչպէս որ ալ ըրաւ` Գագիկ Ապումրուանը անոնց խնամակալ նշանակելով, իսկ մայրենին տիկին Սոփի, Աշոտի աղջիկը, տարիուկէս ետքը կը վախճանէր (ԱՐԾ. 257)։ Նոյն միջոցին Սիսականի իշխան Վասակ Իշխանիկն ալ խաղաղութեամբ կը վախճանէր, եւ իրեն կը յաջորդէր եղբայրը Աշոտ Սիսական (ՅՈՎ. 179)։ Աբաս սպարապետ, թագաւորին եղբայրը, Վանանդի կողմեր խաղաղելու եւ կառավարելու կ՚երթար (ՅՈՎ. 182), ինչպէս թագաւորին երէց որդին Սմբատն ալ, ի կողմանս Գուգարաց` ի նուաճել զազգսն զայնոսիկ գնացեալ (ՅՈՎ. 181), եւ այս կերպով Աշոտ իր իշխանութիւնը ամէն կողմեր ազդեցիկ ու օգտակար կ՚ընէր։ Գէորգ կաթողիկոսի անունը որոշակի յիշուած չենք տեսներ այդ հնգամեայ միջոցի գործերուն մէջ։ Սակայն տեսնելով որ Աշոտ իր մահուան պահուն ալ առ ինքն զմեծ կաթողիկոսն Գէորգ կարդացեալ կը հրաւիրէր (ՅՈՎ. 180), եւ անկէ ետքն ալ Գէորգ էր` որ թագաւորութեան գործերուն մէջ կը գտնուէր, անկասկած կը հետեւցնենք թէ նա շարունակաբար Աշոտի խորհրդականն ու օգնականն էր եղած։

« 682. Վասիլէ Թագ   |   684. Աշոտի Մահը »
© Gratun.org