Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

684. Աշոտի Մահը

Չամչեան յունական աղբիւրէ առնելով կը պատմէ Աշոտի Փոքր Հայոց կողմերը երթալը եւ Կոստանդնուպոլիս Լեւոն Զ. Յունաց կայսեր այցելելը, որ 886-ին իր հօրը Վասիլի յաջորդած էր (ՉԱՄ. Բ. 706)։ Սակայն այդպիսի ճամբորդութիւն մը չեն յիշեր մերոնք, որոնք ժամանակով աւելի մօտ են Աշոտի, եւ Յովհաննէս Պատմաբան ականատես մըն է, որ զանց պիտի չընէր այսպիսի նշանաւոր դէպք մը։ Միւս կողմէն Հայաստանի ոստիկանն ալ լաւ աչքով պիտի չդիտէր այդպիսի այցելութիւն մը։ Պատմաբանը Աշոտին համար կը գրէ, թէ ի ճանապարհի յիջեւանս հիւանդացաւ, եւ Բագարանի մօտ Քարսպառ կոչուած տեղը մեռաւ (ՅՈՎ. 180), բայց Կոստանդնուպոլսոյ անուն չի տար, եւ նոյնիսկ յիշուած տեղերու անունները Շիրակի մէջ փոքրիկ պտոյտի վրայ եղած լինելը կը ցուցնեն։ Ըստ այսմ կրնանք հետեւցնել, թէ վերջէն Աշոտի թոռան, Աշոտ Բ. թագաւորին Կոստանդնուպոլիս երթալը` շփոթութեամբ Աշոտ Ա. թագաւորին վերագրուած է։ Հազիւ Աշոտ կը զգայ իր վերջին վայրկենին հասած լինելը, շտապաւ իր մօտ կը կանչէ Գէորգ կաթողիկոսը, եւ անոր ձեռքէն կ՚ընդունի Մարմնոյ եւ Արեան յետին թոշակը, եւ անոր կը յանձնէ գանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ, որ բաշխէ ի տնանկս եւ յաղքատս։ Միանգամայն նոյն հայրապետին տրամադրութեան ներքեւ կը դնէ, զլիապատար գանձարանացն մթերս, եւ զերամակս ձիոց, եւ զդասակս անդէոց, եւ զհօտս ոչխարաց, որպէսլի իր պատշաճ տեսած կերպով բաշխէ յեկեղեցիս ուղղափառաց` իւրաքանչիւրին կարօտութեան համաձայն, եւ ամէն կողմ իրեն համար հոգեհանգստեան աղօթքներ կատարել տայ ի նուիրումն պատարագին սրբութեան։ Մարմինը կը փոխադրուի եւ կը թաղուի մերձաւոր Բագարան քաղաքը, շքեղ յուղարկաւորութեամբ, ոսկեհուռն հանդերձիւք եւ ոսկեզօծ վառիւք զդագաղսն կը զարդարեն, խումբք զօրաց զինուք եւ զարդուք առջեւէն կը քալեն, եւ կղերք եկեղեցւոյ` մեծ կաթողիկոսն ալ գլուխնին դագաղը պատելով աղօթքներ կը մատուցանեն` զխաչակրօն սաղմոսերգութիւնս եւ զձայնս օրհնութեանց նուագելով։ Աշոտի երէց որդին Սմբատ եւ եղբայրը Աբաս բացակայ ըլլալով, միւս երեք որդիները, Դաւիթ եւ Սահակ եւ Շապուհ, հետամտէին զկնի դագաղացն, եւ անոնց ետեւէն բոլոր նախարարազուն իշխաններ, եւ անհամար բազմութինւ ռամկացն եւ անռամկացն, որոնց մէջ էր տեսանել կուսանս ողբերգակս, եւ արտոսրաթոր կականումն եւ աշխարանս տիկնանց եւ տանտիկնանց (ՅՈՎ. 181)։ Աշոտ մեռաւ 71 տարեկան (ՎԱՐ. 86), Հայոց 339 (ԱՐԾ. 258) կամ 340 (ԱՍՈ. 145) թուին, զոր ի դէպ է համեմատել 890 թուականին, թէպէտ Անեցին 892-ին կը տանի (ՍԱՄ. 95), իր յատուկ հաշուովը։ Յայսմաւուրքը մարերի 21-ին կը դնէ Աշոտի յիշատակը (ՅԱՍ. Ա. 234), որ շարժական տոմարով կը պատասխանէ Փետրուար 2-ին, 891 տարւոյն սկիզբը։ Աշոտ մեռաւ երկար ատեն Հայոց բախտը վարելէն, եւ երկրին համար մեծապէս երախտաւոր ըլլալէն ետքը։ Աշոտ գործի գլուխ անցած էր 855-ին Բուղայի անգթութեանց օրերը, երկիրը աւերակ եղած էր եւ բոլոր իշխաններ եւ իր հայրն ալ գերութեան տարուած էին, բայց 35 տարի ետքը, Հայաստանը կը թողուր շէն եւ եկեղեցին պայծառ, եւ երկիրն ալ թագաւորութեան բարձրացած։ Ըսե՞նք արդեօք, թէ իր կազմած բարօրութիւնն ալ կ՚առնէր կը տանէր իրեն հետ։

« 683. Աշոտ և Իշխաններ   |   685. Գէորգ և Աբաս »
© Gratun.org