Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

692. Ապումրուանի Գործերը

Որչափ ալ խիստ պատահարներ ժամանակին Հայ իշխանները կը ստիպէին իրարու հետ միաբանութեամբ եւ գործակցութեամբ` արտաքին թշնամեաց դիմադրել, պատմութիւնը ընդհակառակն անոնց մրցակցութեան տխուր հետեւանքները միայն կը պազէ մեր առաջ։ Դերենիկի երեք զաւակները` որք Գագիկ Ապումրուանի խնամակալութեամբ իրենց հօրը յաջորդած էին (§ 683), դեռահաս երիտասարդութեան թեւակոխելնուն ինքնուրոյն իշխել ուզեցին, երկիրը իրենց մէջ բաժնեցին, Աշոտ առաւ Վասպուրականի կեդրոնը, Գագիկ Ռշտունիքը, եւ Գուրգէն Աղբաւկ` իրենց շրջանակներով (ԱՐԾ. 261)։ Աշոտ աւելի առաջ մղելով իր ձգտումները, ելաւ Ափշինի մօտ գնաց առատ ընծաներով թագաւորական աստիճանի հասնիլ փափաքելով (ՅՈՎ. 216)։ Անոր օրինակէն քաջալերուելով Գրիգոր Սուփան Սիւնեաց իշխանն ալ նոյն միտքով Ափշինի դիմեց (ՅՈՎ. 217), բայց Ափշին ընծաները առնելով փոխադարձ ընթաներով ետ դարձուց, առանց փափաքնին կատարելու։ Սուփան զղջացեալ զփեռեկտիլն ի միաբանութենէ արքայի, նորէն Սմբատի հետ հաշտւեցաւ, բայց Աշոտ ետ չէր կենար իր ձգտումներէն։ Գագիկ Ապումրուան տհաս իշխաններուն վտանգաւոր ընթացքը տեսնելով, Սմբատէ ալ քաջալերուած (ԱՐԾ. 262), երեքն ալ ձերբակալեց, Աշոտը Նկան, Գագիկը Սեւան, եւ Գուրգէնը Կստոր բերդերուն մէջ փակեց, եւ ինքն բոլոր Վասպուրականի տիրապետեց (ԱՐԾ. 264)։ Միւս կողմէն Մուշեղ Մոկաց եւ Գուրգէն Անձեւացեաց իշխաններ իրարու դէմ ելած էին. Մուշեղ պատերազմին մէջ սպաննուեցաւ (ՅՈՎ. 223), եւ իրեն յաջորդեց որդին Գրիգոր (ԱՐԾ. 276)։ Գուրգէն որսի ատեն ձիէն իյնալով մեռաւ, եւ տեղը անցաւ որդին Ատոմ (ՅՈՎ. 223)։ Ապումրուանէ դժգոհ Վասպուրականի նախարարներ, Յիսէ Տրունի որդի Հոնաւարայ, Վարազշապուհ Աբեղեան, Թադէոս Ակէացի որդի Շերեփայ, եւ ուրիշներ, Ատոմ Անձեւացիին մօտ երթալով պատերազմի ելլել կը խորհէին։ Բայց Ապումրուան անոնց խորհուրդը ցրուեց, եւ Անձեւացեաց ու Մոկաց իշխաններուն վրայ ալ իր ազդեցութիւնը տարածեց, եւ Վասպուրականցիք պարտաւորուեցան հեռանալ եւ Տարոնի Գուրգէն իշխանին մըտ ապաւինիլ (ԱՐԾ. 265)։ Բայց Տարոնն ալ լաւագոյն վիճակ չունէր։ Ահմատ որդի Յիսէի որդւոյ Շեխայ, ոստիկան անունով ինքնագլուխ կը տիրէր Միջագետքի եւ Ասորիքի վրայ, եւ կ՚ուզէր Հայաստանն ալ իրեն ներքեւ նուաճել։ Նախ գրաւեց Աղձնիքն ու Սասունը, ձերբակալելով Ապլմախր իշխանը, Արծրունեաց փեսան, որ արտաքուստ ուրացեալ ի ծածուկ ունէր զհաւատ քրիստոնէութեան։ Անկէ անցաւ Տարոն, ուր Դաւիթ կուրապաղատի յաջորդած էր եղբօրորդին Գուրգէն, եւ պատերազմի մէջ սպաննուեցաւ (ՅՈՎ. 219)։ Ահմատ կը պատրաստուէր բոլոր Հայաստանը գրաւել, ուստի Սմբատ պէտք զգաց անոր դէմ ելլել, Հայ իշխաններու, եւ գլխաւորաբար Գագիկ Ապումրուանի նիզակակցութեամբ։ Նախ պահանջեց որ Տարոնէ քաշուի, եւ յանձնէ զայն Դաւիթ կուրապաղատի Աշոտ որդւոյն (ԱՐԾ. 266), եւ երբ Ահմատ ընդդիմացաւ, 60 հազարի (ՅՈՎ. 219) կամ 100 հազարի (ԱՐԾ. 266) բանակով իջաւ Տարոնի կողմերը։ Ապումրուան թագաւորութեան խոստումով Ահմատէ շահուած էր, ուստի սխալ ճամսաներով Սմբատի բանակը Ապահունեաց կողմերը ժայռոտ եւ մացառուտ եւ անջուր կողմերը թափառեցուց, մինչեւ որ Թուխ գիւղին մօտ Ահմատի բանակին մատնեց։ Տակաւին Սմբատի կողմը անզուգական քաջութեամբ կը դիմադրէր, երբ Ապումրուան իրեններով փախուստ կեղծեց, միւսներն ալ ստիպուեցան ցրուիլ, եւ Սմբատ ալ Բագրեւանդ ապաւինեցաւ (ՅՈՎ. 221)։

« 691. Գէորգ Բանտարկուած   |   693. Ափշինի Յարձակումը »
© Gratun.org