Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

693. Ափշինի Յարձակումը

Սմբատի պարտութիւնը եւ Հայոց երկպառակութիւնը նորէն սրեցին Ափշինի ձգտումները, եւ նորոգեցին քանիցս չյաջողած Հայաստանի գրաւման դիտումը։ Ամիրապետութեան գահին վրայ 892-ին Մըթամէտ-Պիլլահի յաջորդած էր իր եղբօրորդին Մըթագէտ-Պիլլահ, իր բուն անունով Ահմէտ-Ապուլ-Ապպաս, խաղաղասէր եւ շինարար անձնաւորութիւն մը, որը ամուլ պատերազմներէ խորխելով ոստիկաններուն ինքնագլուխ իշխանութեանը չէր հակառակեր, որպէսզի ժողովուրդը հանդարտութեան մէջ բարօրութիւն գտնէ (ՎԵՐ. 455), մինչ ոստիկաններ իշխանութիւններ ընդարձակելու դիտմամբ պատերազմները կը շարունակէին։ Հայաստան Ատրպատականի եւ Միջագետքի ոստիկաններուն հաւասարապէս ախորժելի բաժին մըն էր։ Ափշին, որ զպարսկային հարստութիւնն հզօրապէս յաղթութեամբ ի գլուխ եհան, ձեռնամուխ ախորժեաց լինել ի վերայ Հայոց , եւ իբր օգտակար միջոց, նախ անոնց պառակտումը կը քաջալերէր, եւ առատ խոստումներով Սմբատէ բաժնելով իրեն կողմ կը շահէր (ԱՐԾ. 262)։ Գագիկ Ապումրուան Ահմատի հետ կատարած մեծ նենգութենէն ետքը, Ափշինի հետ ալ համաձայնութեան կը հետամտէր, եւ Վանայ մէջ զուարճանայր զուարթանայր ի խրախ լինել, եւ պատմուճանեալ արքունական զգեստիւ` իր փառքերը կ՚երազէր (ՅՈՎ. 222), երբոր ամէն բան իրեն համար վերջացաւ։ Երեք երիտասարդ իշխաններէն Գագիկը` պահէր ընդարձակի հանեալ ի կապանաց բանտին Սեւանի. Գագիկ առիթէն օգտուեցաւ, եւ Շապուհ ու Վահան ու Սարայ Ամատունի եղբայրները եւ Ապուսակր Վահունին, եւ ուրիշ երիտասարդներ ալ իրեն հետ միաբանելով (ԱՐԾ. 267) Ապումրուանի վրայ յարձակեցան եւ սպաննեցին, երբ սա հեծեալ ի ջորւոջ իւրում ճախր առեալ ճեմէր եւ ի ձիընթացիկ ասպարէզն զգնայր (ՅՈՎ. 222)։ Գագիկ շուտով եղբայրները ազատեց Նկանի եւ Կոտորի բերդերէն (§ 692), եւ միասին տիրեցին իւրեանց բնիկ իշխանութեանն։ Սմբատ գոհ մնաց Ապումրուանի վրայ կատարուած վրէժխնդրութենէն, եւ երեքն ալ պատուեց, Աշոտը իշխանութեան, Գագիկը զօրավարութեան եւ Գուրգէնը մարզանութեան աստիճաններով (ԱՐԾ. 268)։ Մինչ այս մինդ այն, Ափշին իր մտադրութիւնը կը գործադրէր, եւ հիւսիսային կողմերը կ՚երթար Ուտէացւոց եւ Գուգարաց եւ Վրաց իշխանները շահելու, բայց չյաջողելով իջած էր Վանանդ, Սմբատին վրայ քալելու։Իսկ սա կ՚ապակինէր յամուրս քարաժայռ ձորոյն Խորոփեաց Տայոց, իր կինը եւ նուն, ազատագունդ կիները եւ արքունական գանձերը Կարսի բերդին մէջ կ՚ապահովէր, եւ Հասան Գնթունի նախարարը հրամանատարութեան կը կարգէր (ՅՈՎ. 225)։

« 692. Ապումրուանի Գործերը   |   694. Զանազան Շփոթներ »
© Gratun.org