Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

694. Զանազան Շփոթներ

Ափշին յարմարագոյն սեպեց Կարսը գրաւել, եւ այնչափ սաստկացուց պաշարումը, որ Հասան Գնթունի պարտաւորուեցաւ անձերու ազատութեան պայմանով անձնատուր ըլլալ. իսկ Ափշին զբազմութիւն ռամկին ազատ կը թողու, այլ թագուհին ու հարսը ու ազատ կիները ու Հասան հրամանատարը կը պահէ, եւ զգանձս եւ զկարասիս ալ միատեղ առնելով Դուին կը տանի (ՅՈՎ. 226), ուստից յետոյ Պարտաւ անցած կ՚երեւի (ԱՐԾ. 269)։ Պատմաբանը կը վկայէ թէ Ափշին յաւէտ իմն զմեծարանս պատուասիրութեան ցուցանել կ՚ուզէ իր գերիներուն (ՅՈՎ. 226), րոով չ՚արդարանար ուրիշներուն ողորմելի տեսակաւ տարած ըսելը (ԱՍՈ. 148)։ Կարսի պաշարման վերցուելուն լուրին վրայ, Սմբատ այն կողմերը կու գայ, բայց յուսախաբ կը մնայ, եւ որովհետեւ ձմեռը հասած էր, Երասխաձորին մէջ Կաղզուան բերդը կը քաշուի ձմերել, եւ այնտեղէն կը սկսի Ափշինի հետ բանակցութեանց։ Դեսպաններու երթեւեկը կ՚երկարի երկուքին մէջ, որովհետեւ ի միմեանս հարկանել թափել ջանային զմեղադրութիւն իրին գործելոյ, եւ վերջապէս հաշտութիւն կը կնքուի, Սմբատի որդին Աշոտը, եւ Սահակ եղբօրը որդին Սմբատը` պատանդ, եւ Շապուհ եղբօր աղջիկը կնութեան տալով Ափշինի։ Սմբատ պարտաւորեցաւ այդ պայմաններուն զիջանիլ, որովպեհեւ չէր տեսներ զհարթայարմար միաբանութիւն նախարարացն ընդ ինքեան (ՅՈՎ. 227)։ Շապուհ սպարապետ եւ արքայեղբայր անձամբ տարաւ իր աղջիկն ու եղբօրորդիները հաւանաբար ի Պարտաւ, եւ լաւ ընդունելութիւն գտաւ (ԱՍՈ. 148), եւ միասին զհարսանեաց պարս պարեցին եւ զկաքաւսն կալաւեցին (ՅՈՎ. 228), եւ Շապուհ դարձաւ Ափշինէ ընծաներ բերելով եւ հաստատելով զթագաւորութիւն Սմբատայ (ԱՍՈ. 148)։ Բայց Ափշին Սմբատի սահմաններէն չմեկնեցաւ, եւ ոչ կամեցաւ գնալ ի դառնաշունչ ձմեռնային ժամանակին (ՅՈՎ. 228)։ Նոյն պատճառով կ՚երեւի թէ թագուհւոյն գերեդարձն ալ կը յետաձգուէր, վասնզի Ափշին զայն ճամբայ կը հանէր, երբ ձմերային սգաւորութիւնն ի գարնանային բարեխառնութիւն օդոց յեղանակէր, իսկ հարսը կÿերեւի թէ իր ամուսնոյն` պատանդ տրուած Աշոտ արքայորդւոյն հետ մնաց (ՅՈՎ. 229), երբոր Ափշին Ատրպատակն դարձաւ։ Երբոր Ափշտի Սմբատի դէմ կը գործէր, աչքէ չէր վրիպեցուցած Արծրունի երեք իշխանները, եւ զանոնք փոխ առ փոխ իպեն մօտ կը հրաւիրէր դաւաճանելու դիտմամբ։ Վերջին անեամ Գուրգէն էր, որ դաւը նմանալով հազիւ կը յաջողէր փախչիլ Շապուհ Ամատունիի օգնութեամբ։ Այն ատեն Արծրունեաց դէմ ալ գունդ կը ղրկէր` Սափի անուն ուրացեալ յոյնի մը գլխաւորութեամբ, եւ Արծրունի իշխաններ դէպի Աղբակ կը քաշուէին։ Ձմեռուան մէջ ալ գունդ կազմելով` ետ կը դառնային Մարդաստան գաւառի Համբոյրագան աւանի մէջ հաստատուած ԱՐաբական գունդը հալածելու, բայց յոգնած ու ցուրտէն նեղուած վիճակի մէջ, չէին յաջողեր, եւ բաւական գերիներ կը թողուին, որոնք Ափշինի կը զրկուէին եւ անոր հրամանով կը սպանուէին, միայն Արշակ Վարաժնունին կ՚ազատէր Ափշինի նոր կնոջ Շապուհի աղջկան միջնորդութեամբ (ԱՐԾ. 270)։ Այդ ձմեռը, յորում անգամ մըն ալ Ափշին ու Սմբատ հաշտուեցան, պէտք է համեմատենք 896-է 897 ձմեռուան, որ կը պատասխանէ Հայոց 345 տարուոյ վերջին մասին։ Այս հաշուով Կարսի պատերազմը տեղի ունեցած կ՚ըլլայ 896-ի ամառնային միջոցներուն։

« 693. Ափշինի Յարձակումը   |   695. Գէորգի Մահը »
© Gratun.org