Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գէորգ Բ. Գառնցի

695. Գէորգի Մահը

Ժամանկագրական կարգը կը հասցնէ մեզ Հայոց 346 տարւոյն, որուն ամանորը կ՚իյնայ 897 Ապրիլ 16-ին, եւ որուն ընթացքին մէջ հետզհետէ երեք կաթողիկոսներ, ԳԷորգ Բ. եւ Մաշտոց Ա. եւ Յովհաննէս Ե. հայրապետական աթոռի վրայ գտնուեցան։ Պատմաբանը թուականներ նշանակելու սովորութիւն չունի, Ասողիկ է որ Գէորգի մահը կը դնէ 346 թուին (ԱՍՈ. 146), եւ նոյն 346 թուին կը դնէ եւս Յովհաննէսի ընտրութիւնը (ԱՍՈ. 147)։ Թէպէտ Արծրունին 347-ին կը դնէ Գէորգի մահը (ԱՐԾ. 273), սակայն վերջին օրեր Գառնիի մէջ գտնուած Մաշտոցի գերեզմանը` վճռական կերպով խնդիրը կը պարզէ, քանի որ յստակ կերպով կարդացուած է անոր վրայ. ՅԽԶ ԹՎ Ի ՔՍ ՓՈԽԵՑԱՒ ՏՐ ՄԱՇՏՈՑ (ԲԲԳ)։ Միւս կողմէ Մաշտոցի կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը բացայայտ կերպով ճշդուած է ամիսս օթն միայն (ՅՈՎ. 230), որով իրաւունք կ՚ունենանք 897-ի ամառուան սկիզբը դնել Գէորգի մահը, եւ 898-իսկիզբները Յովհաննէստ ընտրութիւնը։ Գէորգ իր մահուան ատեն կը գտնուի ի Վասհուրական, եւ որովհետեւ նա ոչ Սմբատի հետ գժտած եւ ոչ Սմբատէ բաժնուած էր, կը մնայ միայն ըսել, թէ Արծրունի իշխաններու շփոթ կացութիւնը եւ անոնց մէջ տիրող պառակտումներն էին, որ ծերունի հայրապետը ստիպած էին այն կողմերն երթալ, եւ իր հեղինակաւոր ձայնով համերաշխութիւն եւ գործակցութիւն հաստատել։Դունի երկրաշարժէն ետքը Գէորգ եկած էր Վաղարշապատ բնակիլ (§ 690), բայց հայրապետանոցը իր հաստատուն տեղը կորսնցուց, եւ Գէորգ աստանդական դիրքի պարտաւորուեցաւ։ Նախընթաց յօդուածներու մէջ քիչ մը ընդարձակօրէն պատմեցինք պատերազմներու եւ պառակտումներու քաղաքական եղելութիւնները, որք թերեւս օտար էին եկեղեցական պատմութեան պահանջներէն։ Բայց կամաւ մտանք մենք այդ մանրամասնութեանց, որովհետեւ անոնք պիտի տային մեզի Գէորգ կաթողիկոսի վերջին տարիներուն գործունէութեան կերպարանը։ Գէորգ բոլոր իր ընթացքը երկրին քաղաքական վերանորոգման յատկացուց, եւ եթէ մէկ կողմէն բարեբախտ եղաւ Հայոց նորոգեալ թագակապ իշխանութեան օրհնողն ու նուիրագործողն ըլլալ, եւ երկու արժանաւոր անձերու գլուխները արքունի թագով պսակել, միւս կողմէն չարաչար եւ բուռն նեղութեանց ալ մատնուեցաւ իր մշտնջենաւոր հաշտարարի դերին մէջ, թէ ներքինները իրարու եւ թէ ներքինը արտաքինին հետ կապելու։Վերջին տարիներու դիպուածներն ալ, ինչպէս են Ապումրուանի նենգամիտ գործերը, Արծրունեաց փոխադարձ հակառակութիւնները, Ափշինի բռնական ձեռնարկները, արքայեղբօր աղջկան բռնակալի մը հաճոյից յանձնուիլը յանօրէն ամուսնութիւն (ԱՐԾ. 271), ասոնք ամէնքը հարկաւ անտարբեր պիտի չթողուին Գէորգի պէս բարեսէր եւ բարեսիրտ եւ բարեացակամ զգացում ունեցող մէկը, արդարամիտ եւ պարզ սրտիւ այր Աստուծոյ ըսելու չափ փափկազգաց եւ փափկանկատ։ Վասպուրականի որ քաղաքը վախճանած ըլլալը գրուած չէ, միայն թէ յիշուած է թաղման տեղը` ուր տարեալ համախումբ քահանայից եւ իշխանաց աշխարհին եդին բազմաշխատ ծերունւոյն մարմինը, որ է Վանայ մօտ եղող Ձորովանքը (ՅՈՎ. 228), Ահեւականք եւ Կոխպանք գիւղերու մէջտեղը, Ս. Հռիփսիմէի Լուսաւորչաշէն եկեղեցւոյն մօտ (ԱՐԾ. 241), ուր կը պահուէր Լուսաւորչի գաւազանը եւ շարժական սեղանը (ՅՈՎ. 228), եւ է այժմեան Սալնապատի Ս. Գրիգոր վանքը` Կոխպանց գիւղին մօտ։ Հաւանական կ՚երեւի որ մահը Վանայ մէջ եղած ըլլայ։

« 694. Զանազան Շփոթներ   |   696. Ընտրութիւն ու Ժամանակ »
© Gratun.org