Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մաշտոց Ա. Եղիվարդեցի

696. Ընտրութիւն ու Ժամանակ

Երբոր Գէորգ կաթողիկոսի մահուան գոյժը հասաւ Շիրակաւան, Սմբատ թաեաոր պահ մը հանդարտած էր, զի Ափշին իր սահմաններէն հեռացած էր, թագուհին գերութենէն դարձած էր, թէպէտ սիրելիներէն պատանդներ յանձնուած էին, ուստի թագաւորն եւ համազգիք իւր, այսինքն է Բագրատունեաց հետ ազգակից եւ խնամի իշխաններ, ինչպէս էին գրեթէ բոլոր հայ նախարարները, գահամեծար իշխանքն եւ պատուական արք ազատք, յաջորդի ընտրութեան փութացին, եւ առանց տարակուսանաց համաձայնեցան հայրապետական աթոռ բարձրացնել Սեւանի անապատին առաջնորդ Մաշտոց վարդապետը (ՅՈՎ. 229)։ Նորա նախընթացը պատմած ենք արդէն (§ 677), բացատրելով նաեւ Գէորգի հետ ունեցած խնդիրը (§ 678), Գէորգի ամբաստանութեան առիթին բռնած ընթացքը (§ 687), եւ Դուինի երկրաշարժին պարագային գրած նամակը (§ 620)։ Մաշտոց հռչակուած էր իր ճգնաւորական հանդիսիւ եւ իմաստասիրական արհեստիւ (ՍԱՄ. 95), ամէնքը սքանչացած էին ընդ գեղեցկայարմար խորհրդական գնացս նորա (ՅՈՎ. 229), որ մեծաւ ճգնութեամբ ապրած էր, միահանդերձ եւ բոկոտն, այնպէս որ զամս քառասուն հաց ոչ եկեր եւ ջուր ոչ արբ (ԿԻՐ. 45), լոկ բանջարով զհարկաւոր պէտսն վճարեալ (ՅՈՎ. 229)։ Հետեւաբար իբրեւ կենդանի սուրբ մը հանեցին զայն իր անապատէն, եւ կացուցին յաթոռ սրբոյն Գրիգորի, ուր ձեռնադրութեան խօսք չլինելը, երդէն Մաշտոցի եպիսկոպոսական աստիճան ունեցած ըլլալուն նշան կը նկատենք։Մաշտոց առանց դժուարութեան համակերպած է իրեն եղած կոչումին, նպատակ ունենալով սքանչելագործ գովելի վարդապետութեամբ իւրով եկեղեցւոյ բարեկարգութեան աշխատիլ, ինչպէս որ իրօք ալ գործի ձեռնարկով շինէր, հաստատէր եւ յարդարէր ի կրագս բարեաց գնացից եւ գարծոց զհօտս իւր հաւատացեալ։ Այլ աւաղ որ շատ կարճատեւ եղաւ Մաշտոցի հայրապետութիւնը, ամիսս եօթն միայն (ՅՈՎ. 230)։ Անակնկալ մահուանը ոչ մի բացատրութիւն չի տար Պատմաբանը, որ իր աշակերտն, ազգակիցն ու յաջորն է միանգամայն։ Տարիքն ալ չի յիշեր, որ յոյժ յառաջացած տարիքին վերագրենք արագահաս մահը։ Ոմանց հասեալ ի ծերութիւն պարարտութեան ըսելն ալ (ԿԻՐ. 45), աւելի արդիւնաւոր ծերութեան իմաստն ունի, մանաւանդ որ Յայսմաւուրքը ի վաթսնամեայ հասակի կաթողիկոսացած կ՚ըսէ (ՅԱՍ. Բ. 187), որ անկած տկարութեան տարիք չէ։ Հիներուն մէջ տարիք նշանակուած չենք գտներ, եւ երեւի թէ զամս քառասուն ճգնողական կեանք վարած ըլլալուն վրայ հիմնած են, քսան տարեկան վանք մտած ենթադրելով։ Մենք պիտ միտինք Մաշտոցի կենցաղական փոփոխութեան վերագրել սակաւօրեայ կաթողիկոսութիւնը։ Մարդկային մարմինը որեւիցէ կացութեան ունակութեամբ` անոր կ՚ընտելանայ, եւ անկէ յանկարծ ետ չի կրնար դառնալ, ըլլայ ալ ամենախիստ զրկման վիճակը։ Մաշտոցի ալ դիւրին պիտի չըլլար քառասուն տարիներէ ի վեր ունակութեամբ հաստատած կեանքը փոփոխել, եւ ոչ եւս միահանդերձ, բոկոտն, առանց հացի եւ ջուրի, լոկ բանջարով ու թրջած` եւ ոչ իսկ եփած ընդեղէնով կեանք վարել հայրապետանոցի մէջ, ուր պարտաւոր էր նաեւ արքունական ճոխութեանց մասնակցիլ, եւ ժողովրդական եւ իշխանական կեանքին համակերպիլ։ Հարկաւ այդ փոփոխութիւնն է, որ չարաչար ազդեց Մաշտոցի վրայ, եւ առաջին անգամ ստամոքսը կրեց անոր ձախող հետեւանքը, եւ վերահաս ախտ մը կարճեց անոր սրբակրօն կեանքին թելը։

« 695. Գէորգի Մահը   |   697. Մահն ու Յիշատակը »
© Gratun.org