Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մաշտոց Ա. Եղիվարդեցի

697. Մահն ու Յիշատակը

Մաշտոցի սակաւօրեայ կաթողիկոսութեան միջոցը նշանաւոր եղելութեանց առիթներ չունեցաւ, վասնզի Ափշին նոր էր հաշտութիւն կնքած, եւ ծշնամութիւնները վերանորոգելու պատեհ ալ կը պակսէր, որով խաղաղութեամբ անցան Մաշտոցի եօթը ամիսները։ Նորա մահուան օրը ճշդել դժուար կ՚ըլլայ Յայսմաւուրքին տուած թուականով, որ սահմի 4-ին ըամ Հոկտեմբերի 13-ին կը դնէ Մաշտոցի յիշատակը (ՅԱՍ. Բ. 187)։ Այս համեմատութիւնը անշարժ տոմարի գրութեամբ է, որ այն ատեն դեռ կազմուած չէր, եւ շարժական տոմարով սահմի 4-ը 346-ին կը պատասշանէր Յունիս 18-ին։ Արդ ամանորը Ապրիլ 16-ին սկսած լինելով, նոյն տարւոյն մէջ սկսուած կաթողիկոսութեան եօթնամսեան չէր կրնար Ապրիլէ Յունիս միջոցին մէջ պարունակուիլ։ Դժբախտաբար Պատմաբանն ալ օրերու կամ տօներու յիշատակութիւն մը չունի, որ անոնց ուսումնասիրութեամբ հաւանական հաշիւ մը կազմէինք։Կը մնայ ուրեմն որ Հայոց 346 թուականին մէջ երեք կաթողիկոսներու իրարու յաջորդած ըլլալը պինդ բռնելով` հետեւցնենք, որ թերեւս սահմի 4-ը, որ է 897 Յունիս 18-ը, Մաշտոցի ընտրութեան թուականը ըլլայ, որով անկէ 7 ամիս յառաջելով 898-ի Յունուարի վերջերը տեղի ունեցած կ՚ըլլայ անոր մահը, եւ 898 Փետրուարին կ՚իյնայ Յովհաննէսի կաթողիկոսանալը, տակաւին Հայոց 346 տարին չլրացած, որուն վերջը կ՚իյնայ Ապրիլ 15-ին։ Մաշտոցի համար նշանաւորագոյն պարագան անոր անունին Յայսմաւուրքին մէջ անցած ըլլալն է, Յիշատակ սուրբ հայրապետին մերոյ Մաշտոց վարդապետին մակագրութեամբ (ՅԱՅ. 121), որուն ոչ ատենը կրնանք ճշդել եւ ոչ որուն իշխանութեամբ անցած ըլլալը։ Թերեւս նոյնինքն իր աշակերտ եւ յաջորդ կաթողիկոսն էր այդ ընողը, թէպէտ Յայսմաւուրքի կատարեալ կազմութիւնը աւելի ուշ տեղի ունեցած է։ Մաշտոցի նշխարք ոսկերաց հանգուցեալ եղեն ի Գառնի, մերձ առ հովանոցին Խոսրովիդխտոյ, զոր էր շինեալ Տրդատայ Հայոց արքայի (ԱՍՈ. 147), կամ աւելի յետին ժամանակաց բացատրութեամբ, հուպ առ զարմանալի բախտն Տրդատայ, հաւանաբար Գառնի մեռած ըլլալուն համար։ Նոյնտեղ շինեցին ի վերայ նորա վայելուչ եկեղեցի (ԿԻՐ. 46), սրբութեան համբաւը կանուխէն տարածուած ըլլալուն։ Մաշտոցի գերեզմանը երեւան եկաւ վերջին ատեններ Գառնիի մէջ կատարուած պեղումներուն կարգին, եւ վրան յստակօրէն կը կարդացուի ՅԽԶ հայկական թուականը (11 ՈՍՏ. 562)։

« 696. Ընտրութիւն ու Ժամանակ   |   698. Մաշտոց Ծիսարան »
© Gratun.org