Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

699. Ընտրութիւն և Պատմութիւն

Յովհաննէսի ծագումը, իր իսկ խօսքով, եղած է ի դաստակերտ Դրասխկերտէ (ՍԱՄ. 277), որ աւելի ուղղութեամբ Դրասխանակերտ կոչուած է, եւ է հին դաստակերտ Արտաշէսի, որ Տրդատէ Կամսարի շնորհուեցաւ (ԽՈՐ. 177)։ Ուրիշներ Յովհաննէսը ի քաղաքագեղջէն Գառնոյ (ԿԻՐ. 46), կամ ի Դըւնայ (ԱՍՈ. 147) կ՚ըսեն, ինչ որ կրնանք մեկնել Դրասխանակերտին յիշեալ երկու նշանաւոր տեղերուն մէջտեղ աննշան գիւղի վերածուած ըլլալովը, վասնզի սովորութիւն է գլխաւոր քաղաքին անունով յիշատակել աննշան գիւղերէ եղող անձերը։ Դրասխանակերտին աննշան տեղ դարձած ըլլալուն նշանն է, որ յետիններէն ոչ ուստեք կը գտնենք անոր բուն գիրքին բացատրութիւնը։ Յովհաննէս ըստ արեան կամ ըստ մարմնոյ, հարազատ եւ մերձաւոր էր Մաշտոց վարդապետին (ՍԱՄ. 277), եւ այդ բառերուն իմաստով` յարմար է եղբօրորդի կամ քեռորդի ենթադրել։ Ի մանկութենէ մտած էր անոր աշակերտութեան (ՅՈՎ. 230) Արտաւազի եւ Սեւանի վանքերուն մէջ, այլ ընթացքը լրացնելով անցած էր հայրապետանոցի պաշտօնէութեան Գէորգի օրէն (§ 691), եւ թերեւս իր այնտեղ ստացած ազդեցութեան հետեւանքն էր` Մաշտոցի ալ հայրապետութեան կոչուիլը։ Ասոր նշան կրնայ ընդունիլ, որ յետ սուղ ժամանակաց փոխադրութեան կենաց առն Աստուծոյ (ՍԱՄ. 277), ինքն Յովհաննէս` թագաւորին եւ իշխանաց եւ եկեղեցական դասուն բռնադատութեամբ, անմիջապէս կը կոչուի յաջորդել իր ազգակցին եւ վարդապետին, որուն հարկաւ թեւ թիկունք ալ էր կաթողիկոսարանի գործերուն մէջ, որոնց նուաղ փորձառու կ՚ենթադրուէր Սեւանի անապատականը։ Յովհաննէսի կաթողիկոսութեան պարագաները պատմելու համար մեր առջեւը առատահաս աղբիւր ունինք իր իսկ գրած պատմութիւնը, որուն ամբողջ կէս մասը կատարեալ ինքնակենսագրութիւն մըն է, հանգամանօրէն պատմուած, միայն թուականներու յիշատակութիւնը ընտանեկան չէ եղած Պատմաբան կաթողիկոսին, որ իբրեւ մականուն ստացած է իր աշխատասիրութենէն առնուած կոչումը։ Յովհաննէս իրեն համար կ՚ըսէ, թէ ինեւ հանդերձ լցեալ եղեւ թիւ յոբելեանին յիսներեկի համարոյ հայրապետութեանս Հայոց, որ սկիզբն առ յերջանիկ եւ սուրբ Լուսաւորչէն Գրիգորէ մինչ ցարդ եւս (ՍԱՄ. 277)։ Եւ այս կատարելապէս կը համաձայնի մեր ցուցակին ալ, ըստ որում Յովհաննէս յիսներորդ կաթողիկոս է, եւ անգամ մըն ալ կը հերքուի Սուրմակն ու Բագարանցին կաթողիկոսներու ցուցակին անցնողներուն դրութիւնը։ Սովորաբար Պատմաբանը` Յովհաննէս Զ. անունով նշանակուած է նոր պատմագիրներէ եւ ցուցակագիրներէ` Բագարանցի հակաթոռը թուաբերութեան խառնելով, ինչ որ մենք չընդունեցանք, եւ ըստ այնմ կազմեցինք Յովհաննէսներու շարքը (§ 389), որուն համեմատ Հինգերորդ պէտք է յիշուի Դրասխանակերտացի Յովհաննէսը։

« 698. Մաշտոց Ծիսարան   |   700. Եկեղեցիներ և Վանքեր »
© Gratun.org