Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

701. Նոր Յարձակումներ

Երբոր Հայաստանի մէջ գոհացուցիչ հանդարտութիւն կը տիրէր, Սմբատ թագաւորի բարեմիտ, բայց ոչ թերեւս կշռադատ մի գործը, առիթ տուաւ երկրին մէջ նախանձի կրակը վառել, եւ դուրսէն ալ բռնութեան հրդեհը հրաւիրել։ Ատրներսէհ Վրաց իշխան կամ բդեշխ կամ կիւրապաղատ, առջի օրէն Սմբատի համակիր եւ օգնական գտնուած էր, Աբաս սպարապետի խլրտումներէն սկսելով (§ 655)։ Սմբատ ուզելով իր երախտագէտ բարեկամութիւնը յայտնել, անոր թագաւորական անուն եւ պատիւ կը շնորհէր, եւ երկրորդ իւրոյ տէրութեան զնա հաստատէր (ՅՈՎ. 232)։ Սմբատի ստեղծած նորութիւնը բոլոր Հայ իշխաններուն փափաքը կը սրէր իրենք ալ թագաւոր հռչակելու, եւ երբ չէին ընդունէր ուզածնին, Ափշինի ականջը կասկածոտ խօսքեր կը հասցնէին Սմբատի նկատմամբ։ Ափշին պատեհ կը սեպէր թշնամութիւնը նորոգելու, եւ կասկած չտալու համար, նախ դէպի Տփղիս կ՚արշաւէր, անկէ յանկարծուստ Շիրակ իջնելու համար։Սմբատ ըստ սովորութեան Տայոց լեռները կ՚ապաւինէր, եւ կը յաջողէր շուտով այնչափ բանակ մը հաւաքել, որ Ափշին զարնուելէ կը խուսափէր, եւ բարեկամական ողջոյնի եկած ըլլալու ձեւը տալով, եւ իր որդին Դեւդատը ներքինապետին խնմակալութեամբ Սմբատին յանձնելով` Դուին կըթողուր, եւ ինքն Ատրպատական կը մեկնէր առաւելագոյն զօրութեամբ դառնալու դիտմամբ։ Այդ առթիւ Սահակ արքայեղբօր այրին, ընծաներով Ափշինը կը համոզէր, եւ պատանդ տրուած Սմբատ որդին ետ կ՚առնէր։ Սմբատ որդին ետ կ՚առնէր։ Սմբատ թագաւոր ալ ներքինապետը կը շահէր եւ իրեն մտերիմ կ՚ընէր, եւ անոր ձեռքով իր Աշոտ որդին եւ անոր կինը պատանդութենէ, եւ Մուշեղ որդւոյն կինը գերութենէ կ՚ազատէր։ Ափշին կատղած մեծ զօրութեամբ Սմբատի դէմ ճամբայ կ՚ելլէր, բայց նպատակին չհասած, ժանտ հիւանդութիւն մը կը տարածուէր բանակին մէջ, շատեր կը կոտորուէին, ինքն Ափշինն ալ չարաչար ախտով կը մեռնէր, եւ այսպէս վտանգը կը փարատէր։ Դեւդատ զինքն ապահով չզգալով Դուինէ կը փախչէր, եւ Եուսուֆ կամ Յուսուփ որդի Սաճի, Ափշինի եղբայրը, Ատրպատականի ոստիկանութեան կը յաջորդէր։ Սակայն անմիջապէս թշնամութեանց չէր ձեռնարկեր, պէտք ունենալով հարկաւ նախապէս իր դիրքը ամրացնել, եւ իր բռնութեանց միջոցները կարգադրել։Յուսուփի անունը պատմութեան մէջ զուգակշիռ է Բուղայի անունին, եւ թերեւս բանով մը անիկա ալ կը գերազանցէ։ Ափշինի մահը, Հայոց 347 թուին նշանակուած ըլլալով (ԱՐԾ. 273), ի դէպ է տարւոյն երկրորդ կիսուն մէջը 899-ին գարնան սկիզբը դնել եղելութիւնը։

« 700. Եկեղեցիներ և Վանքեր   |   702. Յովհաննէս և Արծրունիք »
© Gratun.org