Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտացի

703. Սմբատ և Արծրունիք

Յիշեցինք ուրիշ տեղ որ Հայաստանի մէջ Հայ իշխաններու նման Տաճիկ իշխաններ ալ կային, որոնք Հայոց թագաւորին ձեռաց ներքեւ էին իբրեւ աւատապետ, եւ ասոնց գլխաւորները կը գտնուէին Դըւնայ եւ Ապահունեաց գաւառները։ Ապահունեաց կողմը այդ միջոցին կ՚իշխէին Աբդըռհամանի կամ Ապտիւրրահմանի որդիքը` որք Կայսիկ կոչուած են, եւ քաջալերուելով Ատրպատականի ոստիկանին Հայոց բարեկամ չըլլալէն, զլացան հարկին սակը վճարել։ Սմբատ պարտաւորուեցաւ պատերազմի ելլել 902-ին, եւ իրեն օգնութեան փութաց Աշոտ Վասպուրականի իշխանը, մէկտեղ ունենալով Մոկաց Գրիգոր եւ Անձեւացեաց Ատոմ իշխանները իրենց գունդերով։ Ասկէ կը հետեւցնենք թէ Յովհաննէսի բանադրանքը արձակուած պէտք էր ըլլար։ Կայսիկները մէկ կողմէն հաշտութիւն կը խնդրէին, եւ միւս կողմէն անակնկալ յարձակում կ՚ընէին Սմբատի գունդին վրայ, որ անակնկալի հանդիպելով ետ կը քաշուէր։ Բայց Վասպուրականցի նիզակակիցներ վրայ կը հասնէին եւ թշնամին ետ կը մղէին, եւ Կայսիկները հաշտութեան կը ստիպէին, թէ հարկը եւ թէ քանի մը քաղաքներ տալու պայմանով (ԱՐԾ. 277)։ Աշոտ իրեն օգնականներով յաջորդ տարին ալ, 903-ին, օգնութեան եկաւ Սմբատ թագաւորին, երբոր Սմբատ Սիւնեաց իշխան ուզեց հարկը զլանալ, եւ իբրեւ թագաւոր` ուղղակի Ատրպատականի ոստիկանէն կախում հաստատել։ Սմբատ Սիւնի չյանդգնեցաւ իր վրան եկած բանակին ընդդիմանալ, եւ Աշոտը միջնորդ բռնեց խաղաղութեամբ գործը վերջացնելու, եւ եղբօրը Սահակ Սիւնիի հետ, հարկին գումարը յղեց, եւ առանց արիւն թափելու գործը վերջացաւ (ԱՐԾ. 278)։ Բայց Աշոտ չկրցաւ երկար վայելել Սմբատի հովանաւորութեամբ կազմած նոր դիրքը։ Տարի մը ետքը Նախիջեւան կ՚երթար, զոր Սմբատ թագաւոր իրեն տուած էր` ստացած օգնութեանց փոխարէն, երբ տկարացաւ ծանր հիւանդութեամբ, զոր անմերձենալի ճարտարաց բժշկական ձեռնարկութեան կ՚անուանէ պատմիչը, եւ որովայնացաւութիւն կը կոչէ։ Աշոտ 40 օր անկողին մնաց Նախիջեւանի մէջ եւ 29 տարեկան վախճանեցաւ արեգի 4-ին Երեքշաբթի օր մը (ԱՐԾ. 279) որ կրնայ յարմարիլ 904 Նոյեմբեր 13-ին։ Արծրունի պատմիչը երկար գովեստներ եւ ողբեր կը գրէ իր Արծրունի իշխանին վրայ, որուն մահուան ատեն, կ՚ըսէ, ես իսկ առընթեր գոլով անվրիպագոյն իրալեկ եղէ անոր հաւատքին մեծութեան (ԱՐԾ. 281), մինչ Պատմաբանը երդմնազանցութիւնը յիշելով` տգիտութիւն յանդգնութեան կը վերագրէ Աշոտի, եկ տարաժամ մահն ալ կերպով մը իբր անոր հետեւանք կը նկատէ (ՅՈՎ. 242)։ Վասպուրականի իշխանութիւնը անցաւ եղբօրը Գագիկին, որ միւս եղբօր Գուրգէնի հետ երկուքի բաժնեց Արծրունեաց իշխանութեան գաւառները (ԱՐԾ. 282)։ Միւս կողմէն Սմբատ ալ կորսնցուց իր Շապուհ եւ Դաւիթ եղբայրները, եւ սպարապետութիւնը տրուեցաւ Շապուհի որդւոյն Աշոտին (ՅՈՎ. 244)։

« 702. Յովհաննէս և Արծրունիք   |   704. Յուսուփի Յարձակումը »
© Gratun.org